Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
FM nr. 6/2009

‘Vrijheid is nooit vanzelfsprekend’

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Anton de Wit

Elk tijdperk moet zijn eigen vorm van vrijheid scheppen, stelt John Stuart Mill in het anderhalve eeuw geleden verschenen Over vrijheid. Die opvatting maakt dat de liberale klassieker ook in actuele discussies nog een grote rol speelt, zoals drie opiniemakers hier laten zien.

Dirk Verhofstadt

Publicist en kernlid van de liberale denktank Liberales
Over vrijheid is in de 150 jaar sinds de eerste verschijning nooit uit de boekhandel geweest. Het heeft altijd mensen geïnspireerd, en ik denk dat het ook vandaag de dag nog bijzonder actueel is. We zien in onze tijd een opleving van de tegenstanders van het vrijheidsprincipe. Kijk naar fundamentalistische vormen van religie, waarbinnen vrijheid een loos begrip is. Maar ook onze eigen overheden bleken na de terroristische aanslagen in het Westen bereid te zijn te snoeien in rechten en vrijheden, enkel om een schijn van veiligheid te creëren. Mensen staan daar niet zo lang bij stil, ze accepteren het veel te snel. Op economisch vlak zie je eveneens maatregelen die weinig te maken hebben met vrijheid en vrijhandel. Overheden kiezen voor nationalisme en protectionisme om de crisis te bezweren. Over vrijheid kan opnieuw een inspiratiebron zijn voor mensen die bij dat alles vraagtekens plaatsen.’

‘John Stuart Mill heeft getracht zijn definitie van vrijheid zo eenvoudig mogelijk te houden, en kwam met een formulering die nog steeds als de kern van het liberalisme opgevat mag worden: je bent geheel vrij voor zover je anderen geen schade toebrengt. Dat is het. Natuurlijk, dat levert moeilijke vragen op. Want wat verstaan we dan precies onder schade aan anderen? Mill zegt daar maar weinig over. Bewust, denk ik, zodat we de discussie daarover telkens opnieuw kunnen voeren. Zo blijven we alert. De balans van vrijheid kan niet naar de ene noch naar de andere kant doorslaan. Mills vrijheidsopvatting is radicaal, maar hij bedoelde ook niet te zeggen dat alles mag. Absolute vrijheid is een vals ideaal. Het heeft weinig betekenis om tegen iemand die zonder eten, drinken of kompas door de woestijn kruipt te zeggen: ‘‘Je bent vrij.’’ Evenmin kun je dat tegen een kind van vier zeggen. Vrijheid is iets wat je voortdurend mogelijk moet maken; je moet mensen in staat stellen hun eigen keuzes te maken. Daar hoort ook zorg bij voor zieken, ouderen, gehandicapten. En goed onderwijs, waar Mill ook veel nadruk op legt. Pas dankzij een goede vorming kun je als autonoom individu optimaal beslissingen nemen.’

‘Velen in het Westen zijn geneigd vrijheid voor lief te nemen. De meesten van ons zijn geboren na de Tweede Wereldoorlog, en we hebben nooit een gebrek aan vrijheid ervaren. Maar vrijheid is nooit vanzelfsprekend, ook dat kunnen we van Mill leren. Nadat Naima El Bezaz de roman De verstotene had geschreven, werd zijzelf zo ongeveer verstoten door de Marokkaanse gemeenschap. Of denk aan wat er met Ehsan Jami gebeurde nadat hij de islam de rug had toegekeerd. We kunnen daar niet van wegkijken.

Ik weet dat het utopisch klinkt, maar ik zou dit durven beweren: zolang nog niet iedereen vrij is, is feitelijk niemand vrij maar hebben we slechts voorrechten. We moeten ons blijven inzetten voor de vrijheid waar Mill het al over had.’

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.