Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement

Hebzucht

Geschiedenis van het filosofisch denken over inhaligheid

In het afgelopen decennium is er veel over hebzucht gesproken. Hebzucht werd immers beschouwd als de oorzaak van de financiële en economische crisis. Toch heeft het pleidooi voor matiging nauwelijks gehoor gevonden. Sterker nog, om de kwakkelende economie uit het slop te trekken, werd de hebzucht ineens weer van stal gehaald. Men werd aangespoord tot consumptieve uitgaven zodat de economische groei zou doorzetten. Hebzucht was de oorzaak van de ziekte, maar moest tegelijk dienen als medicijn. Deze ambiguïteit heeft historische wortels. In de afgelopen duizend jaar is er steeds filosofische kritiek op het kwaad van de hebzucht geuit, maar tegelijk ontdekte het filosofisch discours de nuttige werking ervan.

Inhoud
In de cursus proberen we het filosofisch denken over hebzucht in de afgelopen tien eeuwen de revue te laten passeren. Dat betekent dat we eerst aandacht besteden aan de radicale afwijzing van de hebzucht in de middeleeuwen en de renaissance. Economische activiteiten, zoals het maken van zo veel mogelijk winst of het lenen tegen een zo hoog mogelijke rente, stonden in een kwaad daglicht, omdat ze met hebzucht in verband werden gebracht. Toch wilde men deze activiteiten niet geheel dwarsbomen, vandaar dat het discours rondom winstmaximalisatie en woeker langzaam maar zeker minder streng werd.Vervolgens gaan we naar de zeventiende en achttiende eeuw, waar hebzucht steeds milder bejegend werd. De langzame triomf van het kapitalisme deed vele denkers inzien dat hebzucht zo slecht nog niet was. Als motor van de bedrijvigheid moest hebzucht haar dienst bewijzen. Daarna gaan we in op de negentiende en twintigste eeuw, de twee eeuwen van de grote oppositie tussen socialisme en liberalisme. Filosofisch gezien zouden we kunnen zeggen: Karl Marx versus Jeremy Bentham.

Tenslotte komt de vraag aan de orde waarom het ons vandaag de dag zo moeilijk valt om de hebzucht terug te dringen. De diagnose die centraal zal staan, is dat dit komt omdat we sedert vier decennia leven onder een neo-liberaal gesternte waardoor onze samenleving is verworden tot een ‘ondernemersmaatschappij’. Eigenlijk wordt van elk individu in onze samenleving verwacht dat hij/zij niet schroomt een beetje hebzuchtig te zijn. Men is immers ondernemer van het eigen leven; men investeert en men wil daarvan de vruchten plukken.

Opzet
College 1: Inleiding; het kwaad van de hebzucht; winst en woeker in de middeleeuwen; de worsteling met de hebzucht in de renaissance (Poggio Bracciolini, Thomas More, Martin Luther, Johannes Calvijn).
College 2: Drie verklaringen van de triomf van het kapitalisme (Max Weber, Albert Hirschman, Michel Foucault.
College 3: Hebzucht als motor van de welvaart (Bernard Mandeville, Adam Smith) of als kwalijk bijproduct van burgerlijke maatschappij (Jean Jacques Rousseau).
College 4: Hebzucht als natuurlijk kenmerk van de mens (Jeremy Bentham) of als systemisch effect van het kapitalisme (Karl Marx).
College 5: Waarom de kritiek van de hebzucht nauwelijks effect sorteert? Over de ‘ondernemersmaatschappij’ en de hegemonie van de ‘vierde macht’.

Onderwijsvorm
Hoor- en werkcollege.

Docent

Dr. Jeroen Linssen is universitair hoofddocent sociale en politieke filosofie aan de Radboud Universiteit

Data

Wekelijks op woensdag 25 september t/m 30 oktober. m.u.v. 16 oktober van 19:00-20:45
 

CURSUS
woensdag 25 september 2019
Nijmegen
kosten : €152,-

inschrijven

via het web
per e-mail
telefonisch: 024-361 30 83

organisatoren

Radboud Enrichment

Meer informatie over dit evenement vindt u bij Radboud Enrichment.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.