Home Menselijke dieren

Menselijke dieren

Door Bas van Woerkum op 26 november 2021

Menselijke dieren
Cover van Wijsgerig Perspectief nr 4/2021
Wijsgerig Perspectief nr 4/2021 Wijsgerig Perspectief Lees het magazine

Keer op keer blijkt: vermogens die we ooit als ‘typisch menselijk’ zagen, blijken na zorgvuldig onderzoek óók in andere diersoorten aanwezig te zijn.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Tenminste, dat wordt vaak beweerd. Maar wat is er eigenlijk ‘typisch menselijk’? Wat karakteriseert ons als soort? Volgens de Amerikaanse filosoof Cameron Buckner hebben veel filosofen en wetenschappers een vertekend beeld van typisch menselijke vermogens. In een artikel uit 2013, getiteld Morgan’s Canon, Meet Hume’s Dictum, noemt Buckner de misvatting over onze eigen vermogens ‘antropofabulatie’, een samentrekking van antropos (mens) en confabulatie (overdrijving of verzinsel).

Neem het onderzoek naar sociale interactie. Lang veronderstelden wetenschappers dat een theory of mind, het vermogen om gedachten en emoties aan anderen toe te schrijven, ten grondslag lag aan de meeste vormen van menselijke interactie. Maar in veruit de meeste situaties berust interactie op gewoonten, rolverdeling, sociale normen, conventies en andere regelmatigheden. Dat maakt een theory of mind meestal overbodig. Zo ‘typisch menselijk’ is het dus niet.

Toch nemen we deze atypische theory of mind, en niet onze typische waarneming van rollen, gewoontes en conventies, als uitgangspunt en maatstaf om iets te leren over de sociale vermogens van andere diersoorten. We vragen ons af: heeft een chimpansee, raaf of dolfijn óók een theory of mind, net als wij?

Vervolgens tonen deze dieren zo’n ‘volwaardige’ capaciteit slechts bij benadering. In feite onderzoeken we dus of een vertekend beeld van onszelf in primitievere vorm aanwezig is in andere diersoorten. Dat bevestigt vervolgens weer een evolutionair perspectief op onszelf als cognitief meest ontwikkelde soort.

Welke vermogens delen we nu écht met andere dieren? En wat maakt ieder dier, waaronder de mens, uniek? Het vinden van het ‘mensachtige’ in andere diersoorten heeft vaak tot doel deze diersoorten te verheffen. Maar door andere dieren te vergelijken met een misplaatst idee van wat het betekent om mens te zijn, doen we recht aan dier noch mens.

Wat beweegt ons denken? In deze rubriek verschijnen de mooiste odes
van het digitale platform Bij Nader Inzien in druk. Onderstaande tekst is een
herziene versie van de ode die op 29 november 2017 is gepubliceerd.

Relevante berichten

Weekendlijstje Europa
Weekendlijstje Europa
Politiek

Weekendlijstje Europa

Vorige week stemden Europese regeringsleiders in met het kandidaat-lidmaatschap van Oekraïne en Moldavië. Onder druk van crises zoals de oorlog in Oekraïne, klimaatverandering of de Covid-pandemie kiest Europa vaak voor verdere Europese uitbreiding, samenwerking en integratie. Wat betekent dit voor de Europese identiteit en de rol van Europa in de wereld? In dit weekendlijstje vindt u vijf filosofische artikelen over Europa.

Lees meer
Weekendlijstje Spijt
Weekendlijstje Spijt

Weekendlijstje Spijt

Bij zijn bezoek aan Congo op 8 juni betuigde de Belgische koning Filip spijt voor de Belgische wandaden tijdens de koloniale overheersing. Hoewel officiële excuses ontbraken, werd deze spijtbetuiging geprezen als een stap in de goede richting. Maar kun je wel excuses maken voor iets wat je zelf niet gedaan hebt? Wat betekent spijt hebben eigenlijk en waar dient het voor? In dit weekendlijstje vindt u vijf artikelen over spijt.

Lees meer
Kunstmatige intelligentie
Kunstmatige intelligentie
Bewustzijn

Een zelfbewuste computer is onze favoriete nachtmerrie

Een softwareontwikkelaar van Google veroorzaakte een media-storm door te stellen dat zijn werkgever gebruikmaakt van een zelfbewuste chatbot. Maar is dat wel mogelijk? En wat betekent het dat we computers ontwikkelen die ons kunnen doen geloven dat ze bewust zijn?

Lees meer
Woede
Woede

Weekendlijstje: Woede

Een groep woedende boeren trok afgelopen week naar het huis van minister Van der Wal om hun onvrede te uiten over de nieuwe stikstofmaatregelen van het kabinet. Hoewel er in de maatschappij begrip lijkt te bestaan voor de boosheid bij boeren, klinkt er ook kritiek op de manier waarop zij deze boosheid uiten. Wat is woede, hoe gaan er mee om en kunnen we het positief inzetten? Daarover meer in dit weekendlijstje.  

Lees meer