Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

WP nr. 3/2014

Marcuse versus ‘het systeem’

René Boomkens

De eendimensionale mens van Marcuse brengt in de jaren zestig een rebellie op gang die zich richt tegen het autoritaire karakter van de heersende cultuur. Heeft het iets opgeleverd? René Boomkens: ‘Alles is sindsdien veranderd, en alles is precies hetzelfde gebleven.’

Alles anders?

Het is opvallend dat een boek dat een ware cultstatus verwierf in de jaren zestig van de vorige eeuw zelfs in het jaar van zijn vijftigjarig jubileum (tot nog toe) geen feestelijke herdruk beleefde en vrijwel nergens in de pers is ‘herdacht’. In de laatste jaren verschenen diverse vertalingen van sleutelteksten van leden van de Frankfurter Schule in Nederland, en ook in Frankrijk en de Engelstalige wereld zijn auteurs als Benjamin, Adorno en Horkheimer populair en invloedrijk. Dat geldt niet voor de twee Frankfurters die verreweg het populairst waren in de jaren zestig, Erich Fromm en Herbert Marcuse. Het heeft er veel van weg dat hun charisma en impact samen met de rebellie en verbeeldingskracht van ‘mei ‘68’ zijn vervluchtigd, net als het existentialisme van Sartre en De Beauvoir. ‘Better to burn out than to fade away’ zouden we met Neil Young kunnen zeggen: Marcuse heeft zijn impact meer dan voldoende gehad en heeft richting en motivatie gegeven aan de culturele rebellie van de late jaren zestig. Dat is zijn filosofische en activistische verdienste, en die laat zich samen met de gevolgen van de rebellie inmiddels bijzetten in het archief van de moderne geschiedenis. Maar dat zou al te weinig recht doen aan die uiterst cruciale periode, die meer dan er sindsdien nog is gepasseerd, haar stempel heeft gedrukt op de westerse cultuur en het westerse zelfbewustzijn, en vervolgens ook op de mondiale cultuur als geheel. En juist in de aard van dat stempel dat de culturele rebellie (Marcuses ‘grote weigering’) heeft gedrukt op cultuur en samenleving na de jaren zestig, kunnen we een verklaring vinden voor de vergetelheid die Marcuses boek sindsdien deelachtig is geworden. Immers: door de culturele rebellie van de jaren zestig is alles radicaal veranderd, zonder dat er iets is veranderd.
 

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden