Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Liveblog: Filosofie Nacht 2016

Nu steeds meer vluchtelingen Europa bereiken zijn we gedwongen de gewetensvraag te stellen: wie zijn wij om anderen toegang tot ons grondgebied te ontzeggen? Welk doel dient de grens en waarom ervaren we een grenzeloze wereld als bedreigend? 

Verspreid over zes zalen buigen meer dan 40 filosofen zich over het thema 'Over de grens' tijdens de Filosofie Nacht (15 april, Amsterdam). Kunt u niet komen of bent u benieuwd wat er in een andere zaal gebeurt? Houd dan deze pagina in de gaten! De redacteuren van Filosofie Magazine doen verslag vanuit verschillende zalen zodat u tóch nog een beetje kunt meegenieten van een andere lezing. We nodigen u van harte uit mee te twitteren met hashtag #filosofienacht.



19:15 uur, Grote Zaal
‘We omarmen de grenzeloosheid van mensenrechten, maar in de praktijk heeft elk recht een grens nodig om effectief te kunnen zijn.’ FM-hoofdredacteur Leon Heuts opent de Filosofie Nacht! Hij stelt dat filosofie een discipline is van hoop; ‘hoop dat goed gefundeerde ideeën over rechtvaardigheid een transformerend effect hebben op de praktijk.’ Daarom trapt Heuts deze avond af samen met Eduard Nazarski, directeur van Amnesty International.

19:55 uur, Grote Zaal
Journalisten omschrijven het lijden van vluchtelingen zo concreet mogelijk. Ze schrijven over de grote aantallen bootjes die tegen de grenzen van Europa opvaren. Maar ‘het lijden van een mens in nood wordt inadequaat weergegeven, als de ellende wordt omschreven in aantallen die gevaar voor onszelf impliceren’, zegt ethicus Paul van Tongeren. 

20:15 uur, Grote Zaal
‘Een grens is geen muur. We zullen altijd mensen blijven opnemen.’ Toch vindt oud-politicus Femke Halsema het te gemakkelijk om te stellen dat er bij ons geen grens is aan hoeveel mensen we kunnen opnemen. ‘Aantallen zíjn een probleem.’

Alexandra van Ditmars interviewt Femke Halsema

21:00 uur, Meetingroom
Als we waarheid zoeken abstraheren we ons vaak van de situatie die we willen doorgronden, vertelt religiewetenschapper en filosoof Annewieke Vroom. De Japans-filosofische Kyotoschool vraagt zich af of we niet een stap eerder kunnen beginnen. Kunnen we geen betekenis vinden in het punt vóór de abstractie?
‘Het is als het geluid van een vlieg bij je oor, dat je waarneemt nog vóór je beseft dat het om een vlieg gaat. Op dat moment zijn er alleen dingen, zonder dat het één belangrijker is dan het andere. Dat is de plaats wat in de Kyotoschool de 'absolute nietsheid' genoemd wordt. Dit is zo leeg, dat het niet eens de gedachte van het niets bevat. Het is een open ruimte.’

21:30 uur, Studio
De winnaar van de Socrates Wisselbeker is Bureaucratie is een inktvis van René ten Bos! De jury over het boek: ‘Prachtige, welbespraakte en gedegen analyses gaan hand in hand met verontrusting over de minder fraaie kanten van onze maatschappij en cultuur. Het boek is geëngageerd, oorspronkelijk en kritisch. Het heeft een stilistische perfectie die slechts weinigen beheersen en een filosofische eruditie waar menigeen jaloers op zou zijn.’ Lees hier een fragment uit Bureaucratie is een inktvis

21:45 uur, Grote Zaal
Wat als iedereen migrant zou zijn? Een gedachte-experiment met Denker des Vaderlands Marli Huijer, socioloog Halleh Ghorashi en het publiek. Huijer stelt een vraag: Wie is ooit naar een andere stad of streek gemigreerd? En wie heeft er voor een korte periode, een paar maanden, in een andere stad gewoond? Laatste vraag: wie zou dat ooit willen? Onderhand heeft iedereen zijn hand opgestoken. ‘Het is duidelijk’, zegt Huijer, ‘jullie zijn allemaal migranten.’
Maar wat ervaart een migrant? Ghorashi: ‘Veel migranten vallen in het niets; hun thuis valt weg. Maar je kan het ook zien als een schone lei. We zitten namelijk gevangen in de vanzelfsprekendheid van onze cultuur. Als je migreert, wordt je gedwongen naar die vanzelfsprekendheid te kijken.’

21:50 uur, Meetingroom 
Hoe belangrijk is diversiteit op de werkvloer eigenlijk? Belangrijker dan alles, volgens Fleur Jongepier. 'Al wordt een bedrijf of universiteit er slechter van - daar gaat het niet om. Het draait om rechtvaardigheid.'
Zihni Özdil merkt op: 'Een vrouwenperspectief is anders dan een mannenperspectief. De vraag is: wat is kwaliteit? Dat wordt bepaald door de dominante groep. Zonde, zo loop je van alles mis.' 
En het gebrek aan diversiteit in het publieke debat: hoe lossen we dat op? 'We moeten geen individuen als schuldige aanwijzen. Het gebrek aan diversiteit is een institutioneel en structureel probleem', waarschuwt Jongepier. 
'Maar wie is nou eigenlijk de expert?', luidt een vraag uit het publiek, verwijzend naar de programmatitel. Jongepier antwoordt: 'We hebben juist geen experts nodig, we moeten samenwerken. Een goed voorbeeld is het Zweedse Tak Naj initiatief; Zweeds voor 'nee dankje'. Mannen die gevraagd worden voor lezingen en zien dat er te weinig vrouwen op het programma staan, bedanken en verwijzen de programmamaker door naar een vrouwelijke collega. Dat soort initiatieven hebben we nodig.'

22:05 uur, Workspace
Dat we het leven kunnen rekken, betekent ook dat we steeds langer sterven. ‘Die gezondheidsgoeroes willen je 120 maken. De leukste jaren, die na je 80e, willen ze oprekken. Dat gaat natuurlijk nergens over.’ Het leven is een keer uitgeleefd, stellen zowel Van Hooff als Keizer. ‘Als iemand op zijn 85e nog gaat liften naar India om zichzelf te zoeken, dan heeft hij toch een paar bussen gemist. Als mensen niet sterven hebben we alleen maar staanplaatsen op aarde’, zegt Keizer. Wederom klinkt er een luid gelach door de zaal.
Van Hooff vertelt over een mozaïek uit Rome, ‘Memento mori’, wat de avond mooi samenvat: ‘Geniet nu van het leven. Het besef dat het leven eindig is, maakt het leven zinvol.’

23:15 uur, Workspace
Momenteel stellen we het individu verantwoordelijk voor een goede inburgering. Maar filosoof Tamar de Waal pleit voor een andere visie: we zijn allemaal verantwoordelijk voor de integratie van immigranten; waarom willen we dat iedereen in onze samenleving Nederlands spreekt? Omdat we willen dat iedereen op gelijk niveau kan participeren. Moeten we dan ook allemaal een inburgeringstest doen? Wij stelden De Waal de vraag 'wat als je een kennistest moet halen voor je mag stemmen?'

23:35, Grote Zaal
'Ik voelde me vaak een buitenstaander', zegt Jannah Loontjens over de roaring nineties waarin ze opgroeide. 'Ik was voortdurend op zoek naar wat normaal was. Daarom sprak de filosofie mij aan. Poststructuralisten durfden de vraag te stellen: waarom doen we dit? Waarom houden we onze vork in de linker- en onze lepel in de rechterhand? Wat normaal is, is een cultuur-historische constructie.' Lees meer in ons interview 'Ik leidde een dubbelleven'

0:10 uur, Grote Zaal
De term 'echte liefde' veronderstelt dat er één soort liefde is. Liefde hoeft geen bepaalde vorm te hebben om liefde te zijn. Blijf open voor nieuwe vormen van liefde, is het pleidooi van Simone van Saarloos.
Wilt u toegang tot alle artikelen van filosofie.nl? Word dan lid.
Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.