Home Het einde van de wereld

Het einde van de wereld

Door Lisa Doeland op 03 oktober 2019

Cover van 03-2019
03-2019 Wijsgerig Perspectief Lees het magazine

In tijden van klimaatopwarming ligt angst voor het einde op de loer, schrijft Lisa Doeland. Maar over wat voor einde hebben we het dan precies? En is het einde van de wereld niet eigenlijk al aangebroken?

Het einde van de wereld wordt doorgaans voorgesteld als groots en veelomvattend, als een alles-of-niets-gebeurtenis. Zoals in de film ‘Melancholia’ van Lars von Trier, waarin de planeet Melancholia op de aarde klapt en aan alles een einde maakt. Het einde van de film is het einde van de wereld, en daarna: niets. Maar wat als het einde niet komt met een knal, maar sluipenderwijs, stapje voor stapje? Dat het ene na het andere verdwijnt, zijn vorm verliest, vergeten wordt? En kunnen we wel van een einde spreken wanneer er niet duidelijk een ‘voor’ en een ‘na’ valt aan te wijzen?

‘Dit zijn de laatste dingen, schreef ze. Het een na het ander verdwijnt, om nooit meer terug te komen.’ Zo begint de roman In the Country of Last Things (1987) van de Amerikaanse schrijver Paul Auster. Het is het verhaal van Anna Blume, die is afgereisd naar een niet nader aangeduide stad in een niet nader aangeduid land om haar broer te zoeken. Haar zoektocht moet ze al snel opgeven, want alles verdwijnt in ‘het land van de laatste dingen’. De mensen raken kwijt, verliezen zichzelf. Ook de dingen desintegreren, verliezen hun vorm. En met de dingen verdwijnen ook de herinneringen eraan. Hele objectcategorieën verdwijnen, vertelt Anna ons, haar lezers, zoals bloempotten en sigarettenfilters en elastiekjes. Nog een tijdje herkennen mensen de woorden, al weten ze niet meer waar de woorden naar verwijzen, maar uiteindelijk verdwijnen ook die. Toch heeft het verhaal geen einde. Het laatste wat Anna ons laat weten is dat ze de stad gaat verlaten. Waarheen precies dat weet ze niet, dat weet niemand. Maar ‘zodra we zijn aangekomen zal ik proberen om je weer te schrijven, dat beloof ik’. Einde.

In tijden van klimaatopwarming, massa-extinctie, de dramatische afnames van biodiversiteit en andere ecologische crises ligt angst voor het einde op de loer. Maar over wat voor einde(s) hebben we het dan precies? Wiens eindtijd is het? Wat voor wereld eindigt er? Moeten we zowel ‘de wereld’ als ‘het einde’ niet veel minder alomvattend denken? Is het tijd voor het einde van het einde van de wereld?
 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.