Home Hel, spel en buitenspel

Hel, spel en buitenspel

Door René ten Bos op 12 december 2013

Cover van 03-2013
03-2013 Wijsgerig Perspectief Lees het magazine

Dat het leven een spel is, zo wist Nietzsche (1988: 27) al, betekent vooral dat je het niet te pathetisch en al helemaal niet moreel moet opvatten. Deze grondgedachte, die volgens Nietzsche van Herakleitos afkomstig is, heeft commentatoren ertoe verleid te denken dat de grote Duitse filosoof, net als zijn verre voorganger, het leven niet al te serieus nam. Het begrip ‘spel’ lijkt iedere vorm van ernst uit te sluiten. Waar pathos en moralisme binnendringen, verdwijnt het spel. In die zin is voetbal bijvoorbeeld geen spel meer, zeker niet in een land waar Johan Cruijff als een grote filosoof wordt gezien. De even dappere als grappige opmerking van wijlen paus Johannes Paulus II over het voetbal als ‘het belangrijkste van alle onbelangrijke dingen’ is nooit besteed geweest aan mensen die in het spelletje’ aanleiding zien voor zware, avondvullende gesprekken.

Spel is lichtheid. Dat maakt het schrijven en spreken erover ook zo moeilijk. De mensen die echt bedreven zijn in spelen – baby’s, kinderen, de jeugd in het algemeen – kunnen zich doorgaans niet goed schriftelijk of mondeling uitdrukken. Hun infantiliteit – in-fans betekent ‘niet kunnen spreken’ – staat dat in de weg. Ze spelen en meestal zwijgen ze daarover. Dit is vanzelfsprekend bij de baby die vanuit de wieg een rammelaar naar buiten gooit. Maar ook een gamende puber zal de actie waarin hij zit niet graag verruilen voor een goed gesprek over zijn speelzucht. Dat hij door zijn ouders erop gewezen wordt dat hij in een illusie leeft, is overigens meer to the point dan op het eerste gezicht lijkt: ‘illusie’ komt van illudere en dit betekent letterlijk ‘in een spel zijn’.

Kortom, wie speelt, geeft zich over aan een zinsbegoocheling. Neem je zo iemand nog serieus? Is Nietzsche zelf serieus te nemen als hij zegt dat alles een spel is? Als hij eraan toevoegt dat alles een droom is en dat hij die droom vooral verder wil dromen, drukt hij dan iets anders uit dan een puberaal gevoel? Mijn these is dat hij juist door over het spel te willen spreken afscheid neemt van het spel.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
Weekendlijstje: Geheimen
Weekendlijstje: Geheimen

Weekendlijstje: Geheimen

Deze week werd duidelijk dat premier Rutte jarenlang eigenhandig sms’jes van zijn oude Nokia verwijderde. De premier heeft naar eigen zeggen “nooit bewust” belangrijke zaken verborgen, maar de oppositie ziet een patroon van het achterhouden van informatie. Naar aanleiding van het sms-debat, dit weekend een lijstje over geheimen.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer