Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
15-04-2019

‘Geef niet-mensen ook een politieke stem’

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Femke Heijmans

Waarom hebben mensen een politieke stem, maar niet-mensen zoals planten, dieren en dingen niet? Dit vraagt Anne van Leeuwen, actief bij de Ambassade van de Noordzee, zich af. Volgens haar is luisteren essentieel om erachter te komen wat dieren, planten en landschappen precies willen. Aanstaande donderdag geeft zij hierover een lezing bij de ARTIS-Academie.
 
Zijn niet-mensen wel in staat om mee te beslissen over de politiek?
‘Ja, maar dan moeten ze wel vertegenwoordigd worden. We hebben ook nu al mooie voorbeelden waarbij niet-mensen gerepresenteerd worden. Zo kan er een politieke vertegenwoordiger uit een vliegtuig stappen en zeggen dat hij Frankrijk vertegenwoordigt. De baas van een groot bedrijf kan zo het bedrijf representeren. Dit vinden wij heel normaal.’
 
Landen en bedrijven bestaan onder andere uit mensen die op democratische wijze hun collectieve mening kunnen laten weten. Bij dieren en planten is dit niet zo. Hoe kunnen we erachter komen wat zij willen?
‘Er zijn een aantal basisbelangen waar we vanuit kunnen gaan, bijvoorbeeld de mogelijkheid van een niet-mens om te voortbestaan, om zich voort te planten, om zijn eigen gedragingen uit te voeren of een bepaalde habitat te hebben. Je kunt hier onderzoek naar doen. Bij de Ambassade van de Noordzee werken wij daartoe samen met biologen en wetenschappers, maar ook met kunstenaars, filosofen, burgers en beleidsmakers – iedereen die een perspectief kan geven op de Noordzee. Al deze mensen helpen ons om te luisteren naar de Noordzee met als doel om allerlei entiteiten – bijvoorbeeld plankton, zilvermeeuwen, zandbanken en water – een politieke stem te geven.’
 
Waarom zouden we die entiteiten een politieke stem geven? Maakt dit de politiek niet alleen maar onnodig ingewikkeld?
‘Bruno Latour, de Franse filosoof, zegt: op het moment dat je iets niet representeert, is er een kans dat het verdwijnt omdat het een bepaalde onzichtbaarheid krijgt. In het huidige politieke systeem zijn we geneigd om mens en natuur te zien als twee gescheiden werelden. Maar dit idee is achterhaald. Als we nu spreken over menselijke belangen, hebben we het automatisch ook over niet-menselijke belangen. Zo representeert een landsvertegenwoordiger niet alleen de mensen van Frankrijk, maar ook het landschap, de economische belangen en andere niet-menselijke structuren die verbonden zijn aan de mens. De 21e-eeuwse uitdagingen, zoals biodiversiteitsverlies, politieke polarisatie en klimaatverandering kun je alleen aanpakken wanneer je de democratie inclusief maakt door niet-mensen een stem te geven. Je kunt deze problemen niet adresseren als je vanuit een beperkt menselijk perspectief naar de wereld kijkt, want zo werkt de wereld gewoon niet.’
 
Op welke manier is de Ambassade van de Noordzee geïnspireerd door Bruno Latour?
‘Je kunt de Ambassade van de Noordzee zien als een casus van Bruno Latours Parlement van de Dingen – een gedachte-experiment waarin dingen en mensen samen de politiek bepalen. Latour heeft ooit het framework van een Parlement van de Dingen uitgedacht en anderen de opdracht gegeven om zo’n parlement samen te stellen. Wij hebben gekozen voor de Noordzee, omdat dit de ultieme zee is van het Antropoceen – overal zijn de sporen van de mens zichtbaar. Het is een werkzee, vol met containers, scheepvaart, windmolens, economische belangen, scheepswetten en natiestaten. Daardoor ontstaan veel politieke vragen en wrijvingen zodra je kijkt hoe die menselijke belangen samenhangen met niet-menselijke belangen.’  
 
Moeten de schepen en havens naast de natuur ook nog steeds gerepresenteerd worden?
‘Ja, absoluut. Wij zijn geen natuurorganisatie. Natuurorganisaties hebben een heel ander natuurbegrip: zij maken een scheiding tussen natuur en cultuur. Maar deze twee gebieden zijn onlosmakelijk verbonden. Kijk bijvoorbeeld naar mijn lichaam. Ik heb anderhalve kilo microben in mijn darmen – goddank, want anders kan ik niet verteren. Ik adem het restproduct van planten en fytoplankton. Zo ga ik in alles wat ik doe continu relaties aan met mensen en niet-mensen. Ook op grotere schaal – bijvoorbeeld bij een probleem als klimaatverandering – kan ik de grens tussen natuur en cultuur niet aanwijzen.’
 
Kan er uiteindelijk een Parlement van de Dingen komen?
‘Ja, in kleinere vorm bestaat het zelfs al. Eén van de oudste politieke lichamen zijn de waterschappen. Als we een land kunnen representeren, als we een bedrijf kunnen representeren en als we water kunnen representeren, dan kunnen we ook andere relaties tussen mensen en niet-mensen representeren.’
 
Donderdag 18 april geeft Anne van Leeuwen samen met geluidskunstenaar Harpo ‘t Hart een lezing bij de ARTIS-Academie. Ze laten zien hoe luisteren naar de natuur essentieel is om verandering teweeg te brengen. Kijk hier voor meer informatie.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.