Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

Wijsgerig Perspectief nr. 4/2021

Etnografische notities uit Ghana

Sjaak van der Geest

Slaap wordt vaak gezien als een natuurlijke toestand. Maar volgens antropoloog Sjaak van der Geest zijn onze slaapgewoontes in hoge mate cultureel bepaald. In het licht van zijn onderzoek naar slaapgewoontes in Ghana verliest onze westerse slaapcultuur haar vanzelfsprekendheid.

Op een avond ontmoette ik twee Ghanese vrienden in de kamer van een van hen. De kamer was een opslagplaats van paperassen, boeken, tijdschriften, ordners, computerschijven, servies, toiletartikelen, koffers, dozen, oude printers, een kopieerapparaat, een desktopcomputer en veel stof. Een gordijn deelde de kamer in tweeën. Achter het gordijn stond een tweepersoonsbed. Ik zag twee paar voeten onbeweeglijk
onder het gordijn uitsteken. Twee broers van ongeveer veertien en zestien jaar oud lagen plat op hun buik in hun gewone kleren te slapen. Ze waren niet bedekt door een laken of kleed. Hun voeten waren behoorlijk vuil. Ons luide gesprek stoorde hen blijkbaar niet.

In het jargon van de moderne slaappsychologie leek de ‘slaaphygiëne’ van deze jongens zeer beperkt. Onder ‘slaaphygiëne’ wordt verstaan: het treffen van maatregelen die een gezonde slaap mogelijk maken, zoals een rustig slaapvertrek, regelmatige bedtijden, het vermijden van slaap overdag, bescherming tegen muskieten en een schone slaapomgeving (cf. Spielman & Glovinsky 1993). De slaapomgeving van de jongens verschilde echter nauwelijks van die van hun leven overdag; hun kleding, het lawaai, de kamer en het licht waren allemaal vergelijkbaar. Er was praktisch geen overgang geweest van wakker zijn naar slapen. Toch waren de jongens in diepe slaap. Hoe konden ze in die omstandigheden zo ongestoord slapen?

Culturele activiteit

Bovenstaande observatie noteerde ik tijdens mijn onderzoek in een dorp van vijf- à zesduizend inwoners in Kwahu, een streek in het zuiden van Ghana. Het onderzoek ging hoofdzakelijk over ervaringen van oud worden en zorg voor ouderen. Maar daarnaast werd mijn aandacht getrokken door talloze andere facetten van het dagelijks leven, zoals slaapgewoontes.

De ‘activiteit’ van het slapen heeft nooit veel aandacht gekregen van antropologen. De privacy van bed en slaapkamer is een voor de hand liggende verklaring voor die afwezigheid in etnografische beschrijvingen. Activiteiten in bed lenen zich niet gemakkelijk voor antropologisch onderzoek dat vooral bestaat uit participerende observatie. Als antropologen de slaap van andere mensen kunnen observeren, zijn dat bijna per definitie situaties waar ook hun eigen privacy mee verknoopt is, een begrijpelijke reden om die ervaringen buiten hun gepubliceerde werk te houden. Privé-dagboeken van antropologen bevatten waarschijnlijk meer informatie over slapen en niet-slapen.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden