Home Een metafysisch misverstand

Een metafysisch misverstand

Door Ben Schomakers op 09 september 2015

Cover van 03-2015
03-2015 Wijsgerig Perspectief Lees het magazine

De gedachte dat ons leven bestaat zonder logische noodzaak wekt angst op. Die angst verdringen we door het leven een absolute grond te geven, een beginsel dat in zichzelf goed is. Die menselijke machtsgreep is gedoemd te mislukken, constateert Leszek Kołakowski. Maar als hij hierbij verwijst naar de neoplatoonse filosofie van Plotinus en Proclus, maakt Ben Schomakers, die zich specialiseerde in antieke filosofie, een aantal kritische bedenkingen.

Metaphysical Horror, een lastig laat essay van Kołakowski, is een kritische mini-geschiedenis van de metafysica waarin de auteur eerder verkende thema’s historisch samenhangend bijeenbrengt en een balans van de metafysica opmaakt. Kołakowski stelt zich op als een verdediger van het werkelijke, ‘the real’, als hij beschrijft hoe metafysici dat werkelijke achterlaten voor een werkelijker werkelijke dat in zijn ogen een onwerkelijkheid is. Hij probeert die grensoverschrijding te verklaren vanuit een menselijk onvermogen om de contingentie van de werkelijkheid te aanvaarden en construeert daartoe een schema waarin de metafysica het contingente laat verdwijnen door het te verankeren in wat hij ‘het absolute’ noemt. Het contingente is dan alleen ogenschijnlijk contingent, want in feite wordt het gedirigeerd door het absolute als het metafysische beginsel dat de oorzaak van alles is. Die beweging treft Kołakowski voorbeeldig aan bij de neoplatoonse filosoof Plotinus, over wie het dadelijk zal gaan, en wiens inzet in de Main Currents of Marxism (1978) als een soteriologie van het contingente geïntroduceerd werd.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.