IJzeren Lijst

Welk filosofieboek zou ieder weldenkend mens gelezen moeten hebben om de wereld van nu beter te begrijpen? In dit dossier leest u een inleiding op de tien belangrijkste titels uit de geschiedenis van de filosofie.

Wat is woede eigenlijk?


'Woede is een ongewoon complexe emotie, omdat ze zowel pijn als genot behelst.'  Lees een fragment uit Woede en vergeving van Martha Nussbaum.

Plato's ideale staat

‘Tenzij filosofen koningen worden, zullen steden nooit van hun kwellingen bevrijd worden’, schrijft de Griekse filosoof Plato (427-347 v.Chr.) in Politeia (rond 380 v.Chr.). Dit hoofdwerk van de meest invloedrijke denker in de westerse filosofie...

IJzeren Lijst 1. De Ethica van Aristoteles

‘Deugdelijk handelen is de weg naar geluk’, schrijft de Griekse filosoof Aristoteles (384-321 v.Chr.). In zijn werk over ethiek – de Ethica Nicomachea (350 v.Chr.) – legt hij uit hoe je een gelukkig leven kunt leiden, volgens hem het ultieme...

Aristoteles

"De mens is een met rede en spraak begiftigd dier.""Om gelukkig te worden, heeft een mens voortreffelijke vrienden nodig."Aristoteles is, samen met zijn leraar Plato, de belangrijkste filosoof uit de Oudheid. Zijn werk gaat over wiskunde, biologie,...

Historisch profiel: Aristoteles ontleedt de wereld

Aristoteles staat bekend als een van de grootste filosofen. Maar hij kijkt naar de wereld als een bioloog. Op Lesbos ontleedde hij inktvissen, zoekend naar de ziel van de natuur. Het eiland Lesbos stond in de Oudheid al bekend om zijn weelderige...

IJzeren Lijst 2. Kritik der reinen Vernunft van Immanuel Kant

'Wat kan ik weten?', vraagt de Duitse filosoof Immanuel Kant (1724-1804) zich eind achttiende eeuw af. Hij besluit op zoek te gaan naar de betrouwbaarheid en de grenzen van onze kennis. Zijn bevindingen zetten de wereld op haar kop: het gaat er niet...

Immanuel Kant

"Verlichting is bevrijding van de onmondigheid die je aan jezelf te wijten hebt.""Wat kan ik weten? Wat moet ik doen? Waar mag ik op hopen?"Immanuel Kant is een belangrijke filosoof van de achttiende-eeuwse Verlichting. Zijn definitie daarvan is klassiek...

De wereld zien is haar veranderen

De rationalist meent dat de wereld met alleen de rede te doorgronden is, de empirist zegt dat alle kennis gefundeerd is op ervaring. Volgens Kant (1724-1804) zitten ze er allebei naast. Feit blijft, zegt hij, dat we objecten door onze zintuigen kunnen...

Plato

"Het begin van de wijsbegeerte is de verwondering.""De ziel van de mens is onsterfelijk en onvergankelijk."Plato is met Aristoteles de grootste filosoof van de Oudheid. Zijn dialogen, waarin Socrates een prominente rol speelt, behoren tot het...

IJzeren Lijst 3. Politeia van Plato

‘Tenzij filosofen koningen worden, zullen steden nooit van hun kwellingen bevrijd worden’, schrijft de Griekse filosoof Plato (427-347 v.Chr.) in Politeia (rond 380 v.Chr.). Plato was dichter totdat hij op twintigjarige leeftijd Socrates ontmoette;...

Plato was geen democraat

Niet alleen speelde de filosofie amper een rol in de totstandkoming van de democratie, zoals classicus Anton van Hooff laat zien. Het was zelfs zo dat de nieuwe staatsvorm kon voortbestaan ondánks de filosofie.De term valt vrijwel onvermijdelijk als er...

IJzeren Lijst 4. A Theory of Justice van John Rawls

‘Het goede is de bevrediging van een rationeel verlangen’, volgens de Amerikaanse filosoof John Rawls (1921-2002). Hij zorgde in 1971 voor een ommezwaai in de politieke filosofie met zijn boek A Theory of Justice. In dit werk gaat Rawls op zoek naar...

John Rawls

"De beginselen van rechtvaardigheid worden gekozen achter een sluier van onwetendheid.""Intuïtionisme is niet constructief, perfectionisme is onaanvaardbaar."De Amerikaanse filosoof John Rawls (1921 – 2002) staat vooral bekend om zijn ethische en...

De maakbare wereld van Rawls

Met de vertaling van Rawls Theorie van rechtvaardigheid is een werk toegankelijk gemaakt dat regelmatig door Nederlandse politici wordt aangehaald. Hij heeft er twintig jaar aan gewerkt, maar het resultaat was er dan ook naar. John...

IJzeren Lijst 5. Meditaties van René Descartes

‘Ik denk, dus ik ben’. Dankzij deze woorden werd de Franse filosoof René Descartes (1596-1650) een van de meest geciteerde filosofen. Hij kwam tot deze conclusie in zijn Meditaties (1641), waarmee hij op nummer vijf van de IJzeren Lijst staat. In...

René Descartes

"Cogito ergo sum." (Ik denk, dus ik ben)  "Besluiteloosheid is de laagste graad van vrijheid."René Descartes is de eerste filosoof van het zeventiende-eeuwse rationalisme, waartoe ook Spinoza en Leibniz behoren. Descartes wordt beschouwd als de...

Op de snijtafel van Descartes

Ben ik mijn lichaam? Ben ik mijn geest? Pas op de operatietafel begreep Maarten Meester de filosofie van Descartes. Pas op de snijtafel van de arts die mij zou steriliseren, begon ik iets van Descartes’ Over de methode te begrijpen. Daarvoor had ik...

IJzeren Lijst 6. The Open Society van Karl Popper

‘De poging om de hemel op aarde te maken brengt altijd de hel voort’, volgens de Oostenrijks-Britse filosoof Karl Raimund Popper (1902-1994). Hij is van grote invloed geweest op het gebied van wetenschap en politiek. Op nummer zes van de IJzeren...

Karl Popper

"Wie niet in staat is zich eenvoudig en duidelijk uit te drukken, moet zijn mond houden en zijn best doen tot hij het duidelijk kan zeggen."  "De weerlegging van onze vergissingen is de positieve ervaring die we in de werkelijkheid opdoen."Karl Raimund...

Karl Popper over de culturele en technologische evolutie

'Een van de grote voordelen van mijn ouderdom is dat ik denk dat onze wereld en de daarin aanwezige mensen allebei geweldig zijn. Ik weet dat er ook veel slechte dingen in onze wereld zijn, maar toch is deze wereld nog steeds de beste die er ooit in de...

IJzeren Lijst 7. Symposium van Plato

‘Het gaat niet om de schoonheid die je hebt, maar de schoonheid die je verlangt', schreef de Griekse filosoof Plato (427-347 v. Chr.). Hij was leerling van Socrates, leraar van Aristoteles en een van de meest invloedrijke denkers in de westerse...

Kuisheid maakt aantrekkelijk, en andere lessen van Plato

Van Plato leer je waarom Paul de Leeuw veel te veel verdient, en waarom een lelijke man toch de mooiste jongens krijgt door kuisheid te veinzen. Frank en Maarten Meester kiezen favoriete passages uit het werk van Plato, ter gelegenheid van het voltooien...

IJzeren Lijst 8. Das Kapital van Karl Marx

‘Het komt er niet op aan de wereld te begrijpen, maar om haar te veranderen’, aldus Karl Marx (1818-1883). Marx was een Duits filosoof, econoom en socioloog en heeft met zijn werk de wereld beslissend beïnvloed, overigens veelal op een manier waar...

Karl Marx

"Religie is opium van het volk.""De filosofen hebben de wereld tot dusver slechts geïnterpreteerd; nu komt het erop aan haar te veranderen."Karl Marx is filosoof, historicus en econoom, grondlegger van de sociale wetenschappen en met zijn leer van het...

'Het zal mij aan mijn reet roesten wat Marx zegt'

Marx is door de SP ‘de partij uitgeflikkerd’. Toch zegt SP-voorman Jan Marijnissen: ‘Hij maakte duidelijk dat de kwestie niet zozeer is of mensen goed of slecht zijn, maar hoe de samenleving is georganiseerd.’   Ja, hij had de IJzeren...

IJzeren Lijst 9. The Human Condition van Hannah Arendt

‘De wereld wordt niet bewoond door de Mens, maar door mensen’, aldus Hannah Arendt (1906-1975), een van de belangrijkste politieke filosofen uit de twintigste eeuw. De joodse filosoof werd vooral bekend door haar verslag van het proces van...

Hannah Arendt

"Het is een treurige waarheid dat het meeste kwaad wordt gedaan door mensen die niet kiezen tussen goed of kwaad.""De meest radicale revolutionair zal na de dag van de revolutie conservatief worden."Hannah Arendt is een belangrijke politiek filosoof van...

IJzeren Lijst 10. De Ethica van Spinoza

Benedictus de Spinoza is één van de bekendste Nederlandse filosofen. De zeventiende-eeuwse denker stond in zijn tijd bekend als zeer controversieel. Zo voltooide hij zijn hoofdwerk, de Ethica Ordine Geometrico Demonstrata  (Ethiek volgens een...

Benedictus de Spinoza

"Alles wat is, is in God, en zonder God kan niets zijn of voorgesteld worden.""God is zonder hartstochten en wordt niet beïnvloed door pijn en genot. Strikt genomen heeft God dus eigenlijk niemand lief."Benedictus (of Baruch) de Spinoza is samen met...

'Het verschil tussen mens en steen is niet zo groot'

‘Mensenrechten bestaan niet volgens Spinoza’ zegt geschiedfilosoof Henri Krop, auteur van het pas verschenen werk Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland. Maar dat maakt hem precies tot een interessante filosoof. Krop: ‘Spinoza...