Filosofie en literatuur

De overeenkomst tussen filosofie en literatuur is dat beide iets kunnen uitdrukken over het menselijke bestaan. Maar waar filosofie het menselijk bestaan alleen in abstracties kan vatten, confronteert literatuur ons met dat bestaan zelf.

Wat is woede eigenlijk?


'Woede is een ongewoon complexe emotie, omdat ze zowel pijn als genot behelst.'  Lees een fragment uit Woede en vergeving van Martha Nussbaum.

De kracht van literatuur

Waar filosofie het leven in abstracties vat, confronteert literatuur ons met het bestaan zelf, zegt Leon Heuts. Van 24 tot en met 27 november 2015 geeft hij een cursus over filosofie en literatuur, waarvan hij in dit artikel alvast een voorproefje...

Loflied op het lezen

Echte vrienden. Ze wachten, schrijft Désanne van Brederode, op een plank in mijn boekenkast geduldig tot ik ze even geduldig, letter voor letter tot leven wil wekken, op een plek waar niemand ons samen hoort en ziet. Venijniger dan een negatieve...

De ondraaglijke lichtheid van het zijn

In De ondraaglijke lichtheid van het bestaan trekken de hoofdpersonen zich terug uit de wereld, Milan Kundera bezingt in het boek de kleine idylle van het leven in afzondering. Kundera, ondertussen 85, leeft ook al jaren teruggetrokken uit het publieke...

Diderot: een denker in beweging

Denis Diderot maakt de indruk van een spontane, chaotische denker. Maar dat betekende niet dat hij maar wat aanrommelde. Zijn werken zijn een typisch voorbeeld van een ‘bewegend denken’, op de grens van filosofie en literatuur. Niet het eindpunt...

De literaire zone: Cervantes

De ridder ziet een imposant leger, zijn schildknaap hoort slechts het geblaat van een kudde schapen. Het verhaal van Don Quichote, een magere grijsaard die te veel ridderromans heeft gelezen. ‘Eindelijk verviel zijn reeds verloren verstand in de...

De literaire zone: Goethe

'Geen hond die zo zou willen leven! Dat heeft mij tot magie gedreven.' Faust verlaat de wetenschappen voor de magie en verkoopt zijn ziel aan de duivel. ‘Nu heb ik, ach, filosofie, Rechten en medicijnen en, o spijt, Daarnaast ook nog...

De literaire zone: Proust

Op zoek naar de verloren tijd toont als geen ander boek dat erotiek alleen tot stand kan komen wanneer wetten en geboden die ons het meest heilig zijn overtreden worden. In een van de beroemdste scènes van Op zoek naar de verloren tijd is de...

De literaire zone: Conrad

Uit angst je geweer leegschieten in de jungle. Het is een scène uit Conrads Hart der duisternis die tegenwoordig – een eeuw later – nog steeds tekenend is voor onze interventies in de ‘ontwikkelingswereld’. ‘Jullie weten nog hoe ik jullie...

De literaire zone: Tolstoj

Tolstoj bleef op zoek naar een eenvoudig leven volgens een elementaire christelijke ethiek. Maar hij zag om zich heen slechts chaos en oorlog. Isaiah Berlin over 'de meest tragische figuur onder alle grote schrijvers'. Parijs, eind achttiende eeuw:...

De literaire zone: De Sade

'Wanneer de misdaad die ik bega, niet het toppunt is van gemeenheid, wreedheid, schurkachtigheid en verraad, voel ik niets meer.' D.A.F. de Sade, filosoof van de Verlichting. ‘De 120 dagen van Sodom is een catalogus van wellust en wreedheid die steeds...

De literaire zone: Kafka

Wanneer de leugen tot wereldorde wordt verheven. Hannah Arendt over Het Proces van Franz Kafka. Een ondoorzichtige organisatie van corrupte bewakers, onbenullige opzieners en rechters-commissarissen, rechters van hoge en de hoogste rang. Met...

De literaire zone: Sartre

In het krijgsgevangenkamp Stalag XII D bij Trier schreef Sartre zijn eerste toneelstuk. Hij gaf daarin een existentialistische wending aan het christelijke heilsverhaal, maar bleef er - misschien meer dan hij had gewild - schatplichtig aan. De scène...

De literaire zone: Antigone

'In de moderne tijd is het menselijke drama verschoven van de wereld naar het hart', toont Kierkegaard in zijn herschrijving van de meer dan tweeduizend jaar oude tragedie van Antigone. Totdat de roman de tragedie van haar plaats verdrong, was ze de...

De literaire zone: Svevo

De neef van schrijver Italo Svevo liet zich twee jaar lang door psychoanalytici behandelen, en was daarna ‘volstrekt gebroken’. Voer voor de eerste psychoanalytische roman. Het wordt wel de eerste psychoanalytische roman genoemd: Bekentenissen...

De literaire zone: De gebroeders Karamazow

Een half jaar voor zijn dood ontpopt Dostojevski zich opnieuw als profeet. 'Dostojevski heeft zich met de hysterie van een dronken wijf aan het "gespuis" van Rusland vastgeklampt en is er de profeet van geworden.' Verzoening! Broederschap! Harmonie!...

De literaire zone: Nabokov

Door onze zucht naar individualisme en authenticiteit zijn we blind voor de pijn die we veroorzaken. Richard Rorty leest Vladimir Nabokovs Lolita. ‘Lolita, licht van mijn leven, vuur van mijn lendenen.’ Met die liefdesverklaring begint Vladimir...

De literaire zone: Hölderlin

Friedrich Hölderlin beschouwt zijn geliefde Susette Gontard als een 'heilig wezen' dat zijn ogen heeft geopend voor de schoonheid van het leven. Portret van een hypersensitieve en visionaire dichter.  Het leven van de Duitse dichter Friedrich...