Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Denkfouten

Maarten Boudry en Jeroen Hopster belichten in dit dossier klassieke en eigentijdse denkfouten. Van het willen vastleggen van termen in een discussie tot het idee dat iets (achteraf gezien) noodzakelijk zo had moeten gebeuren.

Filosofie Abonnement

Denkfouten: De Messias

Maarten Boudry

Je ontkent iets (dat je de Messias bent bijvoorbeeld). De ander concludeert dat je dus de Messias bent.  In een klassieke scène uit The Life of Brian van Monty Python wordt de onfortuinlijke Brian achtervolgd door een meute van religieuze fanatici, die in hem de... Lees verder

Denkfout: Straatjes schoonvegen

Jeroen Hopster

Als je historische straatnamen wijzigt... ... vervals je de geschiedenis. Enkele weken geleden stond in de Volkskrant een betoog tegen de naamsverandering van straten en instellingen, vernoemd naar zeehelden uit de vaderlandse geschiedenis. ‘Helden’ die zich... Lees verder

Denkfout: Vragen naar een verborgen agenda

Maarten Boudry

Je maakt een inhoudelijk punt ... ... Je gesprekspartner gaat er niet op in en vraagt je naar je verborgen agenda Wat is de bedoeling van deze rubriek? Wel, we willen veelvoorkomende denkfouten en retorische trucjes onder de aandacht brengen. Maar misschien is er ook... Lees verder

Denkfout: Evolutionair voordeel nastreven

Jeroen Hopster

Wanneer iets evolutionair voordeel biedt...  ... dan moeten we het nastreven. De historicus Yuval Noah Harari stelt in zijn bestseller Sapiens een paradox aan de kaak. Een van de grootste evolutionaire succesverhalen van zoogdieren op onze planeet betreft de... Lees verder

Denkfout: vinden dat generaliseren uit den boze is

Maarten Boudry

Niet alle zwanen zijn wit... ... dus je mag geen uitspraak doen over de kleur van zwanen Indien de volgelingen van Karl Popper een mascotte hadden, dan zou het Cygnus atratus zijn: de zwarte zwaan. Dat nietsvermoedende Australische dier weerlegde volgens de... Lees verder

Denkfout: Een doemscenario schetsen

Jeroen Hopster

Je denkt dat maatregel A leidt tot doemscenario B ... ... dus beschouw je maatregel A als onwenselijk De ChristenUnie vreest dat de initiatiefwet ‘Voltooid Leven’ de opmaat vormt voor stigmatisering van ouderen. De PVV beschouwt het dragen van hoofddoekjes door... Lees verder

Denkfout: Doen alsof je tegenstrever je monddood wil maken

Maarten Boudry

Wanneer je in het nauw bent gedreven tijdens een debat … … verklaar je dat je monddood bent gemaakt In Plato’s dialoog Charmides onderwerpt Socrates zijn gesprekspartner Critias aan een kruisverhoor over de definitie van ‘bezonnenheid’ (sofrosune). Critias... Lees verder

Denkfout: Twee perspectieven op gelijke voet zetten

Jeroen Hopster

Dat een verhaal twee kanten heeft... ...betekent niet dat die dezelfde aandacht verdienen Hoor- en wederhoor is een klassiek streven in de journalistiek: belicht twee kanten van een verhaal, geef beide partijen een stem. Dat is een vorm van journalistieke fairness, die... Lees verder

Denkfout: Geloven dat waarheid relatief is

Maarten Boudry

Je zegt dat de waarheid niet bestaat… … maar geloof je dat ook als je naar de dokter gaat voor een kankerscreening? De filosoof Allan Bloom verzuchtte ooit: ‘Van één ding kan een professor absoluut zeker zijn: nagenoeg iedere student die de universiteit... Lees verder

Denkfouten: Trump-fout

Jeroen Hopster

Van verschillende mogelijkheden wordt er één werkelijk… …Je concludeert: er bestond maar één echte mogelijkheid  Als de weervrouw voorspelt dat er morgen een kans van zestig procent op regen is, maar de volgende dag blijft het droog, was haar voorspelling... Lees verder

Denkfouten: Goede bedoelingen

Maarten Boudry

Iemand heeft goede bedoelingen... ...en dus mag je geen kritiek geven Op oudejaarsdag publiceerde ik een essay in de Vlaamse krant De Morgen over de Belgische Partij van de Arbeid (PVDA+). Dat is niet zomaar de tegenhanger van de sociaal-democratische PvdA in... Lees verder

Denkfouten: Platoniseren

Jeroen Hopster

Je ziet dat subjectieve ideeën een rol spelen in oordelen... Dan concludeer je dat objectiviteit helemaal niet bestaat. Objectiviteit, als ideaal, staat onder druk. Het gezag van traditionele objectiviteitshoeders, zoals wetenschappelijk deskundigen en de... Lees verder

Denkfouten: Egovisie

Jeroen Hopster

Iemand doet iets goeds.  Ten onrechte zeggen we dat dat voortkomt uit eigenbelang. Bultrugwalvissen haalden dit jaar het wetenschapsnieuws, vanwege hun behulpzame gedrag tegenover andere soorten. Wanneer orka’s – meedogenloze groepsjagers – een zeehond of... Lees verder

Denkfouten: Egovisie

Jeroen Hopster

Iemand doet iets goeds. Ten onrechte zeggen we dat dat voortkomt uit eigenbelang. Bultrugwalvissen haalden dit jaar het wetenschapsnieuws, vanwege hun behulpzame gedrag tegenover andere soorten. Wanneer orka’s – meedogenloze groepsjagers – een zeehond of... Lees verder

Denkfouten: Whataboutery

Maarten Boudry

Maar hoe zit het dan met al die andere aspecten? Als je die niet bespreekt, heb je er niets van begrepen. Loepzuivere drogredenen zijn zeldzame creaturen. Men treft ze aan in handboeken logica, maar zelden in het echte leven. Vaak sluiten denkfouten aan bij geldige... Lees verder

Denkfouten: We leven in een simulatie

Jeroen Hopster

Als toekomstige beschavingen onze realiteit perfect kunnen simmuleren is de kans groot dat wij nu in een summulatie leven. Hoe zou de wereld aan ons verschijnen door de lens van de optimale virtual reality-simulatie? Wel, alles zou precies zo voelen, ruiken,... Lees verder

Denkfouten: Repelsteeltjes Redenering

Maarten Boudry

Er zijn veel woorden, oud, nieuw en net verzonnen. Er moet iets in de wereld overeenstemmen met die woorden. De dwerg Repelsteeltje, in het gelijknamige sprookje, helpt een arme molenaarsdochter uit de nood. Ze is door de koning opgesloten om goud te spinnen. De dwerg... Lees verder

Denkfouten: Neusdrukken

Jeroen Hopster

Druk iemand met de neus op de feiten... ...en hij stelt zijn mening vanzelf bij. Hoe laat je iemand van mening veranderen? Druk hem met de neus op de feiten, en hij stelt zijn mening vanzelf bij. Toch?  De menselijke psychologie werkt anders. Veel mensen hebben... Lees verder

Denkfouten: De dwarsboom-denkfout

Maarten Boudry

Speel de vijand niet in de kaart…  …want dan winnen de terroristen. Als we X doen, dan winnen de terroristen. Sinds 9/11 wordt deze argumentatie in talloze debatten en opiniestukken in stelling gebracht, als ultieme troefkaart om een onwenselijk idee af te... Lees verder

Denkfouten: Texaanse scherpschutter

Jeroen Hopster

- Je schiet je magazijn leeg op een muurtje - Je trekt een cirkel om het gebied waar de meeste kogels zijn beland - In de roos. Je concludeert dat er iets aan de hand is Het ministerie van OCW wil landelijk lessen ‘kritisch denken’ gaan invoeren. In Frankrijk is... Lees verder

Denkfouten: Wij-bakken

Maarten Boudry

Maarten Boudry en Jeroen Hopster belichten beurtelings klassieke en eigentijdse denkfouten. Iemand betrapt je op een denkfout; wat doe je? Probeer vooral niet de bal terug te kaatsen (‘Jij redeneert ook krom!’), of je bezondigt je meteen aan een tweede denkfout: de... Lees verder

Denkfouten: Digitaal 'ik' vs echt ik

Jeroen Hopster

Maarten Boudry en Jeroen Hopster belichten beurtelings klassieke en eigentijdse denkfouten. Ons digitale ‘ik’ is geen kopie van het ‘ik’ uit ons dagelijks, niet-digitale leven. Vaak is het een opgepoetste versie daarvan: gestileerd, de slechte momenten... Lees verder

Denkfouten: Ongemakkelijke waarheid

Maarten Boudry

Maarten Boudry en Jeroen Hopster belichten beurtelings klassieke en eigentijdse denkfouten. Mensen sluiten hun ogen soms voor een bittere waarheid. Dat is niet verwonderlijk, want de wereld heeft soms onaangename verrassingen voor ons in petto. Wij nemen onze wensen... Lees verder

Denkfouten: Overintellectualiseren

Jeroen Hopster

Maarten Boudry en Jeroen Hopster belichten beurtelings klassieke en eigentijdse denkfouten Stel, een slimme neurofilosoof komt aanzetten met een ijzersterk argument tegen het bestaan van de vrije wil. Ons handelen wordt gestuurd door onbewuste, geautomatiseerde... Lees verder

Denkfouten: Fundamentisme

De antieke sceptici vonden dat we niets met zekerheid kunnen weten en dat we al onze oordelen moeten opschorten. De geliefde strategie van filosofen om aan die universele scepsis te ontsnappen, is om te zoeken naar een of ander solide fundament voor onze kennis. Als die... Lees verder

Denkfouten: Principekwestie

Jeroen Hopster

 Stel, iemand neemt een principieel standpunt in over een toegepast moreel vraagstuk: een onvoorwaardelijk ja of nee. Prenatale diagnostiek? Uit den boze. Consumptie van vlees? Nooit verbieden. Of je het daar nu mee eens bent of niet, de principiële ja- of... Lees verder

Denkfouten: Genese

Maarten Boudry

Maarten Boudry en Jeroen Hopster belichten beurtelings klassieke en eigentijdse denkfouten Verrassend: weet je wie voor het eerst de link tussen tabak en kanker vaststelde?’ De nazi’s. Zij waren de eersten in de geschiedenis om een rookverbod uit te vaardigen in de... Lees verder

Denkfouten: Schijnoptimum

Jeroen Hopster

Wij zijn psychologisch geneigd om de status quo voor lief te nemen. Des te meer reden om die te bevragen. Voltaire lachte om de suggestie dat wij in de beste van alle mogelijke werelden leven. Dr. Pangloss, de eeuwige optimist, keek gewoon niet goed om zich heen. Die... Lees verder

Denkfouten: Gokkersdwaling

Maarten Boudry

Evolutie heeft ons opgezadeld met een talent om patronen op te sporen. Maar soms zien we patronen waar ze niet zijn. Bijvoorbeeld aan de roulettetafel.  In Onder professoren van W.F. Hermans bezoeken professor Rufus Dingelam en zijn vrouw Gré het casino... Lees verder

Denkfouten: Paleodogmatiek

Jeroen Hopster

Onze prehistorische voorouders leefden op een 'biologisch' dieet. Maar dat een dieet succes bracht in de oertijd, betekent niet dat wij het klakkeloos moeten nabootsen. Wie beter wil eten en gezonder wil leven, kan op de adviesmarkt terecht bij menig paleo-consultant.... Lees verder

Denkfouten: Bestaat de wereld?

Jeroen Hopster

Niet alleen wetenschap, maar ook filosofie boekt vooruitgang. Daar ben ik op goede dagen van overtuigd. Niettemin dreef de inhoudsopgave van het vorige nummer van Filosofie Magazine mij tot lichte wanhoop. Waarom bestaat de wereld?, de filosofische detective van Jim... Lees verder

Denkfouten: Beroep op autoriteit?

Jeroen Hopster

Een klassieker in het lijstje van drogredenen: een beroep op de autoriteit die een bewering doet, maakt die bewering nog niet waar. De filosofie heeft geen tekort aan anti-autoritaire dwarsdenkers die deze denkfout hebben willen ontmaskeren. Neem Descartes. Die... Lees verder

Denkfouten: Tegen de stroom in

Maarten Boudry

We misprijzen kuddedieren, maar we roemen de dwarsdenker. Maar dwarsdenkers zijn geen betere denkers.   Kende u de ad-populumdrogreden al? ‘Iedereen gelooft het, dus moet het waar zijn.’ Onzin natuurlijk: de goegemeente kan zich schromelijk vergissen. In... Lees verder

Denkfouten: Diagnose

Jeroen Hopster

Soms spreekt de diagnose geen medisch oordeel uit, maar louter een waardeoordeel, stelt Jeroen Hopster in de rubriek 'Denkfouten'. Met deze maand de denkfout: reïficatie.   Een van de invloedrijkste twintigste-eeuwse filosofen had tevens een van de meest... Lees verder

Denkfouten: Overal drogredenen zien

Maarten Boudry

Soms verwijten we iemand te lichtzinnig dat hij een drogreden gebruikt. Dat verwijt is dan zelf een drogreden. De waslijst van klassieke drogredenen – ad hominem, ad ignorantiam, ad populum, post hoc ergo propter hoc – is ons bekend sinds de dagen van... Lees verder

Denkfouten: He for She

Jeroen Hopster

Worden feministische vrouwen gedreven door afgunst? Misschien. Maar afgunst hoeft volgens Jeroen Hopster geen verkeerde drijfveer te zijn. He for She. Met die slogan lanceerde actrice Emma Watson vorige maand in New York een nieuwe feministische campagne. Inzet:... Lees verder

​Denkfouten: Alles willen vastleggen

Maarten Boudry

Soms denken we dat we alleen een gesprek kunnen voeren als elke gebezigde term precies is vastgelegd. Een denkfout, zegt Maarten Boudry, de wereld is nu eenmaal vager dan we wensen. De Noorse godheid Loki sloot ooit een weddenschap af met de dwergen. Indien hij... Lees verder

Denkfouten: Zinloos toeval

Jeroen Hopster

Hoe fragiel het goede leven is, werd gruwelijk onderstreept door de vliegramp van 17 juli jongstleden. Een abusievelijk afgevuurde luchtdoelraket trof 298 inzittenden, op weg naar vakanties, een medische stage, een beroepscongres. Een jong gezin uit Sint-Michielsgestel,... Lees verder

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.