Denkfouten

Maarten Boudry en Jeroen Hopster belichten in dit dossier klassieke en eigentijdse denkfouten. Van het willen vastleggen van termen in een discussie tot het idee dat iets (achteraf gezien) noodzakelijk zo had moeten gebeuren.

Wat is woede eigenlijk?


'Woede is een ongewoon complexe emotie, omdat ze zowel pijn als genot behelst.'  Lees een fragment uit Woede en vergeving van Martha Nussbaum.

Denkfouten: De Messias

In een klassieke scène uit The Life of Brian van Monty Python wordt de onfortuinlijke Brian achtervolgd door een meute van religieuze fanatici, die in hem de nieuwe heiland zien. Onze onwillige held ontkent in alle toonaarden, maar zijn volgelingen zien...

Denkfouten: Egovisie

Iemand doet iets goeds.  Ten onrechte zeggen we dat dat voortkomt uit eigenbelang. Bultrugwalvissen haalden dit jaar het wetenschapsnieuws, vanwege hun behulpzame gedrag tegenover andere soorten. Wanneer orka’s – meedogenloze groepsjagers...

Denkfouten: Whataboutery

Maar hoe zit het dan met al die andere aspecten? Als je die niet bespreekt, heb je er niets van begrepen. Loepzuivere drogredenen zijn zeldzame creaturen. Men treft ze aan in handboeken logica, maar zelden in het echte leven. Vaak sluiten denkfouten...

Denkfouten: We leven in een simulatie

Als toekomstige beschavingen onze realiteit perfect kunnen simmuleren is de kans groot dat wij nu in een summulatie leven. Hoe zou de wereld aan ons verschijnen door de lens van de optimale virtual reality-simulatie? Wel, alles zou precies zo...

Denkfouten: Repelsteeltjes Redenering

Er zijn veel woorden, oud, nieuw en net verzonnen. Er moet iets in de wereld overeenstemmen met die woorden. De dwerg Repelsteeltje, in het gelijknamige sprookje, helpt een arme molenaarsdochter uit de nood. Ze is door de koning opgesloten om goud te...

Denkfouten: Neusdrukken

Druk iemand met de neus op de feiten... ...en hij stelt zijn mening vanzelf bij. Hoe laat je iemand van mening veranderen? Druk hem met de neus op de feiten, en hij stelt zijn mening vanzelf bij. Toch?  De menselijke psychologie werkt anders....

Denkfouten: De dwarsboom-denkfout

Speel de vijand niet in de kaart…  …want dan winnen de terroristen. Als we X doen, dan winnen de terroristen. Sinds 9/11 wordt deze argumentatie in talloze debatten en opiniestukken in stelling gebracht, als ultieme troefkaart om een...

Denkfouten: Texaanse scherpschutter

- Je schiet je magazijn leeg op een muurtje - Je trekt een cirkel om het gebied waar de meeste kogels zijn beland - In de roos. Je concludeert dat er iets aan de hand is Het ministerie van OCW wil landelijk lessen ‘kritisch denken’ gaan...

Denkfouten: Wij-bakken

Maarten Boudry en Jeroen Hopster belichten beurtelings klassieke en eigentijdse denkfouten. Iemand betrapt je op een denkfout; wat doe je? Probeer vooral niet de bal terug te kaatsen (‘Jij redeneert ook krom!’), of je bezondigt je meteen aan een...

Denkfouten: Digitaal 'ik' vs echt ik

Maarten Boudry en Jeroen Hopster belichten beurtelings klassieke en eigentijdse denkfouten. Ons digitale ‘ik’ is geen kopie van het ‘ik’ uit ons dagelijks, niet-digitale leven. Vaak is het een opgepoetste versie daarvan: gestileerd, de slechte...

Denkfouten: Ongemakkelijke waarheid

Maarten Boudry en Jeroen Hopster belichten beurtelings klassieke en eigentijdse denkfouten. Mensen sluiten hun ogen soms voor een bittere waarheid. Dat is niet verwonderlijk, want de wereld heeft soms onaangename verrassingen voor ons in petto. Wij...

Denkfouten: Overintellectualiseren

Maarten Boudry en Jeroen Hopster belichten beurtelings klassieke en eigentijdse denkfouten Stel, een slimme neurofilosoof komt aanzetten met een ijzersterk argument tegen het bestaan van de vrije wil. Ons handelen wordt gestuurd door onbewuste,...

Denkfouten: Fundamentisme

De antieke sceptici vonden dat we niets met zekerheid kunnen weten en dat we al onze oordelen moeten opschorten. De geliefde strategie van filosofen om aan die universele scepsis te ontsnappen, is om te zoeken naar een of ander solide fundament voor onze...

Denkfouten: Principekwestie

 Stel, iemand neemt een principieel standpunt in over een toegepast moreel vraagstuk: een onvoorwaardelijk ja of nee. Prenatale diagnostiek? Uit den boze. Consumptie van vlees? Nooit verbieden. Of je het daar nu mee eens bent of niet, de...

Denkfouten: Genese

Maarten Boudry en Jeroen Hopster belichten beurtelings klassieke en eigentijdse denkfouten Verrassend: weet je wie voor het eerst de link tussen tabak en kanker vaststelde?’ De nazi’s. Zij waren de eersten in de geschiedenis om een rookverbod uit te...

Denkfouten: Schijnoptimum

Wij zijn psychologisch geneigd om de status quo voor lief te nemen. Des te meer reden om die te bevragen. Voltaire lachte om de suggestie dat wij in de beste van alle mogelijke werelden leven. Dr. Pangloss, de eeuwige optimist, keek gewoon niet goed om...

Denkfouten: Gokkersdwaling

Evolutie heeft ons opgezadeld met een talent om patronen op te sporen. Maar soms zien we patronen waar ze niet zijn. Bijvoorbeeld aan de roulettetafel.  In Onder professoren van W.F. Hermans bezoeken professor Rufus Dingelam en zijn vrouw...

Denkfouten: Paleodogmatiek

Onze prehistorische voorouders leefden op een 'biologisch' dieet. Maar dat een dieet succes bracht in de oertijd, betekent niet dat wij het klakkeloos moeten nabootsen. Wie beter wil eten en gezonder wil leven, kan op de adviesmarkt terecht bij menig...

Denkfouten: Bestaat de wereld?

Niet alleen wetenschap, maar ook filosofie boekt vooruitgang. Daar ben ik op goede dagen van overtuigd. Niettemin dreef de inhoudsopgave van het vorige nummer van Filosofie Magazine mij tot lichte wanhoop. Waarom bestaat de wereld?, de filosofische...

Denkfouten: Beroep op autoriteit?

Een klassieker in het lijstje van drogredenen: een beroep op de autoriteit die een bewering doet, maakt die bewering nog niet waar. De filosofie heeft geen tekort aan anti-autoritaire dwarsdenkers die deze denkfout hebben willen ontmaskeren. Neem...

Denkfouten: Tegen de stroom in

We misprijzen kuddedieren, maar we roemen de dwarsdenker. Maar dwarsdenkers zijn geen betere denkers.   Kende u de ad-populumdrogreden al? ‘Iedereen gelooft het, dus moet het waar zijn.’ Onzin natuurlijk: de goegemeente kan zich...

Denkfouten: Diagnose

Soms spreekt de diagnose geen medisch oordeel uit, maar louter een waardeoordeel, stelt Jeroen Hopster in de rubriek 'Denkfouten'. Met deze maand de denkfout: reïficatie.   Een van de invloedrijkste twintigste-eeuwse filosofen had tevens...

Denkfouten: Overal drogredenen zien

Soms verwijten we iemand te lichtzinnig dat hij een drogreden gebruikt. Dat verwijt is dan zelf een drogreden. De waslijst van klassieke drogredenen – ad hominem, ad ignorantiam, ad populum, post hoc ergo propter hoc – is ons bekend sinds de...

Denkfouten: He for She

Worden feministische vrouwen gedreven door afgunst? Misschien. Maar afgunst hoeft volgens Jeroen Hopster geen verkeerde drijfveer te zijn. He for She. Met die slogan lanceerde actrice Emma Watson vorige maand in New York een nieuwe feministische...

​Denkfouten: Alles willen vastleggen

Soms denken we dat we alleen een gesprek kunnen voeren als elke gebezigde term precies is vastgelegd. Een denkfout, zegt Maarten Boudry, de wereld is nu eenmaal vager dan we wensen. De Noorse godheid Loki sloot ooit een weddenschap af met de dwergen....

Denkfouten: Zinloos toeval

Hoe fragiel het goede leven is, werd gruwelijk onderstreept door de vliegramp van 17 juli jongstleden. Een abusievelijk afgevuurde luchtdoelraket trof 298 inzittenden, op weg naar vakanties, een medische stage, een beroepscongres. Een jong gezin uit...