Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

WP nr. 3/2020

De plaats van heimwee

Jasper van de Vijver

Jasper van de vijver onderzoekt wat heimwee is. Hij wijst erop dat het meer is dan een verlangen naar een verloren tijd of plaats. Heimwee is het gemis van een lichamelijke verbondenheid met een fysiek huis.

Heimwee – bestaat zoiets vandaag eigenlijk nog?’ Deze vraag legde Martin Heidegger aan het einde van de jaren twintig voor in een Freiburgse collegezaal. Is heimwee geen betekenisloos woord geworden? ‘Heeft de hedendaagse stadsmens en geciviliseerde aap heimwee niet al lang afgeschaft?’ Dit zijn retorische, geen open vragen – Heidegger was er zelf sterk van overtuigd dat de moderne mens ontworteld en ontheemd was geraakt. De toen al beroemde Duitse filosoof zag het als zijn plicht om zijn medeburgers het belang van hun thuisplek te doen inzien. Zijn woorden blazen het smeulende heimwee in hen aan en proberen hen te bekeren tot ‘horigen van hun herkomst, maar geen knechten van machinaties’. In de jaren die volgden werd pijnlijk duidelijk hoe sterk de aantrekkingskracht van de ‘Heimat’ desondanks nog was en hoe ze politiek kon worden misbruikt om miljoenen mensen het bestaansrecht te ontzeggen.

Heidegger spreekt hier echter niet alleen als cultuurfilosoof, maar ook als fenomenoloog. Hij benadrukt dat heimwee ‘zelfs in het alledaagse leven’ stilletjes iets onbegrijpelijks wordt. Daaruit valt af te leiden dat hij nooit een zomerkamp voor kinderen bezocht, want dat had hem terstond van die illusie kunnen bevrijden. Het heimwee dat ik zelf op scoutskamp heb ervaren, heeft zich in mijn geheugen gegrift. Ik kan vandaag weemoedig terugblikken op weken die ik toen even vaak kwellend als plezierig vond. Want altijd weer overviel me het verstikkende en onstilbare verlangen om niet daar te zijn. Niet alleen kinderen maar ook studenten die op kamers gaan, militairen op buitenlandse missie, expats in dure lofts of vluchtelingen in onherbergzame kampen, allemaal kunnen ze ten prooi vallen aan heimwee. Natuurlijk zal dit gevoel zich telkens anders manifesteren – om iemands heimwee te begrijpen, moet je weten welke reis eraan voorafging.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden