Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

De Homo Economicus

tijdens de Filosofie Nacht

Wie is de Homo Economicus? Maxim Februari, Liesbeth Noordegraaf-Eelens en Esther-Mirjam Sent in gesprek over de mythe van de homo economicus. Veel economische theorieën gaan tot op de dag van vandaag uit van een rationele, naar eigenbelang strevende, agent.  Maar wat als deze helemaal niet bestaat? Wat zijn de consequenties voor (de validiteit van) economische theorieën wanneer blijkt dat de mens zo rationeel niet handelt? Of moet de homo economicus worden gezien als een effectief normatief kader waarmee het gedrag van de op eigenbelang gerichte mens wordt goedgepraat? Een ontluisterend gesprek over de mythe die aan de basis ligt van ons financiële systeem.
Moderatie: Laurens Knoop

Esther-Mirjam Sent is hoogleraar Economisch Beleid en Economische Theorie aan de Radboud Universiteit Nijmegen en zetelt in de Eerste Kamer voor de PvdA. Sent houdt zich binnen haar onderzoek bezig met stromingen in de economie waarin de psychologie en sociologie een plek hebben vergaard. De homo economicus wordt binnen deze progressieve tak van de economie gezien als een achterhaald concept, dat modenisering behoeft. Zo stelt zijn dat de crisis veel beter begrepen kan worden wanneer begrippen zoals ‘rampenbijziendheid’ en ‘financiële ongeletterdheid’ opgenomen worden in het economisch jargon. Economie is een sociale wetenschap, zegt Sent, en dat betekent dat psychologische invloeden moeten worden meegenomen. Daar komt nog eens bij dat eigenschappen als hebzucht en het nemen van grote risico’s, voornamelijk mannelijke eigenschappen zijn. Ze pleit voor een betere balans tussen mannen en vrouwen in de financiële wereld, omdat vrouwen bijvoorbeeld in een crisis veel beter functioneren dan mannen.

Filosofe en econome Liesbeth Noordegraaf-Eelens onderzocht in De overspelige bankier de rol die de bankier, die van vertrouwd naar overspelig ging, vervult binnen de samenleving. Zij ziet onze behoefte naar een soort religieuze visie op de economie en de financiële wereld als reden voor onze afhankelijkheid van en daarmee teleurstelling in de bankier. De homo economicus is diegene die vanuit zijn stabiele voorkeuren rationeel te werk gaat met winstmaximalisatie tot doel. Dit kan hij, omdat hij overzicht heeft over alle informatie en weet hoe hij zijn doel kan bereiken. De homo economicus is echter ongeschikt voor het financiële spel dat zich afspeelt binnen de bancaire wereld en zal daarom uiteindelijk verdwijnen. Zij suggereert dat daar wellicht een economische übermensch voor in de plaats moet komen, die juist is ingesteld op de irrationaliteit van het spel.

Filosoof en schrijver Maxim Februari besprak in zijn controversiële proefschrift Een pruik van paardenhaar & over het lezen van een boek (2000) de verhouding tussen de ethische en de economische fictie. Dit deed hij aan de hand van een bespreking van het werk van Amartya Sen, wiens gedachtegoed hem inspireert. De mens is een complex wezen, dat veel meer kanten heeft dan de wetenschap hem toeschrijft. En dat geldt zeker voor de eenzijdige gedrevenheid die de economische wetenschap de mens toedicht. In dit onderzoek stuit Februari op een tal van problemen voor de homo economicus. Een belangrijk probleem voor deze rationele mens is niet zozeer medeleven, als wel betrokkenheid. Betrokkenheid vertroebelt de rationaliteit die ten grondslag ligt aan de economische agent.

Al met al een gesprek dat de economische wetenschap aan het wankelen zal brengen.