Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

WP nr. 3/2013

De ernst in het spel: Johan Huizinga’s Homo Ludens

Sjoerd van Hoorn

Op 24 juni 1938 schrijft Johan Huizinga aan zijn Duitse vertaler, de cultuurhistoricus Werner Kaegi: 

‘Vorige Woche schloss ich die Arbeit ab, welche mich seit Jahren beschaftigt hat, uber das Spielelement der Kultur. Der Titel wird sein Homo Ludens. Proeve eener bepaling van het spel element der cultuur’ (Huizinga, 1938).

Het werk verschijnt in de herfst van dat jaar bij Huizinga’s vaste uitgeverij Tjeenk Willink te Haarlem. De genitivus in ‘spel-element der cultuur’ heeft een filosofische reden. Het gaat Huizinga niet om het spel in de cultuur, zelfs niet om het spel en de cultuur maar om cultuur juist voor zover zij spel is. Alle cultuur is in eerste aanleg dat: spel. In de voorrede van Homo ludens omschrijft Huizinga zelf de inzet van het werk zo: ‘Sinds langen tijd ben ik steeds stelliger tot de overtuiging gekomen, dat menschelijke beschaving opkomt en zich ontplooit in spel, als spel.’ De vraag die Huizinga zich in Homo ludens stelt is ‘in hoeverre de cultuur zelf spelkarakter draagt’. Cultuur is, om het door Huizinga zelf gemunte (of althans in het Nederlands uit het Frans ingevoerde) woord meteen maar bij de kop te nemen, ‘ludiek’. Huizinga wil in Homo ludens de cultuur sub specie ludi beschouwen. Het gaat hem daarbij niet om het aloude idee dat ‘all the world’s a stage’, dat slechts een zeventiende-eeuwse uitwerking van de vanitasgedachte is. Het doel is ‘het echte, zuivere spel als een grondslag en een factor van cultuur aan te wijzen’ (1938: xi, xii, 8). Ik zal laten zien dat Huizinga aanvankelijk in twee oudere teksten worstelt met de begrenzing van spel door ernst en hoe hij deze initiele benadering welhaast dialectisch opheft in Homo ludens zonder de ambiguiteiten geheel los te kunnen laten.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden