Home De constanten in het werk van Carl Schmitt

De constanten in het werk van Carl Schmitt

Door Maurice Weyembergh op 03 februari 2014

De constanten in het werk van Carl Schmitt
Cover van 03-2006
03-2006 Wijsgerig Perspectief Lees het magazine

Vier invalshoeken, die met vier constanten van het oeuvre van Schmitt samenvallen, werden gekozen om zijn politiek bewogen leven te bespreken en de verscheidenheid en het controversiële karakter van zijn werken te presenteren: katholicisme, etatisme, nationalisme en antiliberalisme.

Schmitt heeft, net als al zijn tijdgenoten, een politiek interessante periode meegemaakt waarin nieuwe revolutionaire ideologieën de bovenhand kregen die de Tweede Wereldoorlog mede veroorzaakt hebben. Men kan zich natuurlijk afvragen of leven in een dergelijk tijdperk een zegen dan wel een vervloeking betekent. Voor een politieke denker is zo’n periode in elk geval leerrijk en fascinerend, al riskeert hij in de maalstroom van de gebeurtenissen onder te gaan. Indien hij overleeft, kan hij vanwege zijn keuzes diep gecompromitteerd geraken. De politieke denker is ertoe veroordeeld ofwel in een oninteressant tijdperk te leven, waarin politiek zich hoofdzakelijk tot de lopende zaken beperkt, ofwel in een tijdperk waarin de zaken omslaan.

In 1919 was Schmitt staatsambtenaar in München en hij heeft er, op de dag van de uitroeping van de Räterepublik, de windstroom van de geschiedenis voelen waaien: de revolutionairen vielen de kantoren binnen en een van hen schoot een officier neer die zich in de rechtstreekse nabijheid van de jurist bevond. Het is ondenkbaar dat die belevenis hem niet getekend heeft: ze heeft hem op de rol van de noodtoestand gewezen, wat hij als theoreticus nooit zou vergeten. Ze heeft hem waarschijnlijk ook, samen met het ervaren van de toenmalige revolutionaire situatie, de stabiliserende rol van een sterke staat en van de politieke volkseenheid doen inzien. Burgeroorlog, de terugval – in de terminologie van Hobbes – in de natuurtoestand, is voor een jurist een nachtmerrie.

Er zijn mijns inziens vier constanten in het oeuvre en het leven van Schmitt: katholicisme, etatisme, nationalisme en antiliberalisme. Ik bespreek Schmitts werk vanuit die vier constanten. In Positionen und Begriffe Carl Schmitts stelt H. Quaritsch overigens dat er drie constanten zijn in zijn werk tot 1938: katholicisme, etatisme en nationalisme. Quaritsch benadrukt dat Schmitt na 1938 de staat opgeeft voor de Großraum (de grootruimte). Dat is juist, maar staat of grootruimte dienen hetzelfde doel. Zoals wij zullen zien, heeft de staat wegens de technologische en ruimtelijke veranderingen stilaan moeten plaatsmaken voor de grootruimte.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Filosofie.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Relevante berichten

Een kerk voor het vrije woord
Een kerk voor het vrije woord

Een kerk voor het vrije woord

De Balie opende vorige week zijn deuren als gebedshuis, op grond van een heilig geloof in democratie, de rechtsstaat en de heilzame, bindende werking van cultuur. Waarom zou een cultuur- en debatcentrum zich anno 2022 geen seculiere kerk mogen noemen? We vroegen het Balie-directeur Yoeri Albrecht en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren.

Lees meer
chronische ziekte
chronische ziekte

Waarom het begrip ‘chronische ziekte’ niet vanzelfsprekend is

Het aantal mensen met een chronische ziekte in Nederland stijgt, stellen onderzoekers. Sanneke de Haan, bijzonder hoogleraar psychiatrie en filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, laat zien waarom het begrip ‘chronische ziekte’ niet zo vanzelfsprekend is als het lijkt.

Lees meer
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Bertrand Russell over ‘het probleem van China’
Niet-westerse filosofie

Bertrand Russell over ‘het probleem van China’

Toen de Britse filosoof Bertrand Russell een jaar lesgaf in China, raakte hij diep onder de indruk van het land. Vooral het vermogen van de bevolking om gelukkig te zijn raakte hem. Wel maakte hij zich zorgen over de groeiende invloed van het Westen. Is het China gelukt om zijn eigenheid ten opzichte van het Westen te bewaren?

Lees meer
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.
Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

Weekendlijstje: Beginnen, presteren en jezelf leren kennen.

S10 staat dit weekend in de finale van het Eurovisie Songfestival. Tijdens een interview bij Matthijs gaat door vertelt ze dat ze zichzelf toestemming heeft gegeven om haar dromen na te jagen en dit avontuur aan te gaan. Het resultaat: meer zelfinzicht en een bijzondere prestatie. Dit weekend een lijstje over durven beginnen, presteren, en jezelf leren kennen.

Lees meer