Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

‘Dankwoord proefschrift is een vrijplaats’

 
Als Wageningen Universiteit consequent is, neemt ze geen mensen aan die zich door God laten inspireren. Dat zegt filosoof-jurist Klaas Rozemond, als reactie op het nieuws dat agrotechnoloog Jerke de Vries de zin ‘My Father God, thank You, it’s the most wonderful thing to be loved and honoured by You’ uit het dankwoord van zijn proefschrift moest halen. Net als het schutblad voorin met een citaat van Augustinus.

Hoe moeten we dit duiden?
Klaas Rozemond: ‘Zoals ik het zie is het dankwoord van een proefschrift een soort vrijplaats. Het is persoonlijk, niet inhoudelijk. Het lijkt me dan ook dat je daar geen wetenschappelijke maatstaven op kunt loslaten. Dus als de promovendus in zijn dankwoord duidelijk maakt dat hij is geïnspireerd door God en in de rest van zijn proefschrift een volstrekt wetenschappelijk betoog houdt, is er volgens mij niets aan de hand. En ik ga ervan uit dat dit het geval is, want ik heb niets gelezen over inhoudelijke kritiek op het proefschrift.’
 
De universiteit trekt dit breder dan religie. In de Volkskrant zegt ze de ‘wildgroei aan dankwoorden’ tegen te willen gaan. ‘Mensen bedanken de voetbalclub, hun opa, hun oma, of hun vrienden in het café die hen er doorheen sleepten toen ze het niet meer zagen zitten. Wat we precies gaan doen, is nog niet duidelijk, maar de rector vindt dat de dankwoorden geserreerder moeten zijn dan nu.’
‘Ik moet aan mijn eigen proefschrift denken. Ik noem de restaurants bij naam waar ik met mijn paranimfen heb overlegd. Is dat ook een wildgroei? Wil Wageningen Universiteit dan een commissie instellen die dankwoorden gaat controleren en gaat bepalen wat wel en wat niet wildgroei is? Ik denk dat ze haar tijd wel beter kan besteden.

‘Ik vrees dat achter die zorg om wildgroei de angst schuilgaat dat de wetenschap door alle schandalen die haar de laatste tijd teisteren niet meer serieus genomen wordt. Dus als een wetenschapper hardop zegt dat hij in God gelooft, moet dat aangepakt.’
 
Mag je dan alles en iedereen bedanken in je proefschrift? Wat als een natuurkundige een paragnost bedankt voor diens inspiratie? Dat kan toch ook afdoen aan het gezag van de wetenschap?
‘De wetenschapsfilosoof Karl Popper maakte onderscheid tussen de context of discovery en de context of justification. Hoe wetenschappers aan hun ideeën komen, maakt niet uit. Poppers klassieke voorbeeld is van August Kekulé, die in zijn droom de Ouroborus zag, de slang die zichzelf in de staart bijt. Zo doorzag hij de (ronde) structuur van benzeen. Die context of discovery haalde Kekulés ontdekking niet onderuit, omdat hij die ook op een nette wetenschappelijke manier wist te rechtvaardigen.

‘Overigens heeft mijn eigen universiteit, de VU, totaal andere regels dan Wageningen. Ik heb het opgezocht. In artikel 15, lid 2 van het promotiereglement staat dat proefschriften niet “contra Deum aut bonos mores” mogen zijn; niet tegen God of de goede zeden. En bij een recent schandaal kwam de kritiek uit de hoek van wetenschappers die vonden dat de VU te tolerant was geweest tegenover een proefschrift met een religieuze agenda. Filosoof-bioloog Joris van Rossum had onder meer gesteld dat de evolutietheorie seksuele voortplanting niet kan verklaren. Dat zijn reële problemen. Maar het gaat daar om wetenschappelijke twijfel, om zaken die je kunt onderzoeken.’
 
Wageningen Universiteit had volgens de Volkskrant ‘vorig jaar september de regels aangescherpt: geen enkele religieuze of politieke uiting meer in proefschriften.’ U bent ook jurist. Mogen die strengere regels?
‘Als instelling met een specifieke wetenschappelijke doelstelling mag de universiteit in het promotiereglement opnemen dat de inhoud van proefschriften niet tegen wetenschappelijke eisen ingaat. Maar ik vraag me af of die eis ook voor het dankwoord geldt. Ik weet niet hoe een rechter geoordeeld zou hebben, voor zover ik weet is daar geen jurisprudentie over. Ik vind het jammer dat de promovendus geen proefproces is begonnen.’
 
Zit er ook geen wetenschappelijk probleem aan die aangescherpte regels? Wetenschap moet open zijn, niet bij voorbaat al bepaalde conclusies uitsluiten. Je kunt toch niet bij voorbaat uitsluiten dat religieuze uitingen wetenschappelijk zijn? Zo kwam VU-promovendus Emanuel Rutten onlangs met een nieuw godsbewijs.
‘Ja, dat is interessant. Ruttens methode is wetenschappelijk, hij gebruik de methoden van de analytische filosofie. Onderzoek daarnaar kun je niet verbieden. Dat zegt de atheïstische filosoof Herman Philipse ook: de wetenschap heeft als taak om die argumenten serieus te nemen.

‘Maar het belangrijkste punt aan deze discussie is volgens mij dat de Wageningse promovendus iets schrijft wat waar is: dat God hem heeft geïnspireerd bij zijn wetenschappelijk onderzoek. Dat verzwijgen zou plagiaat zijn of fraude. Als de universiteit consequent zou zijn, zou ze zeggen: ik wil niet dat promovendi geïnspireerd worden door God. Maar dat is al gebeurd bij De Vries. Wageningen zou dan ook meteen het hele proefschrift moeten verbieden. Moeten zeggen: God mag niet aan deze universiteit inspireren. Maar dan moet de universiteit mensen met religieuze inspiratie ook niet aannemen.’
 
Maarten Meester