Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

FM nr. 2/2019

Close Reading: Haraway wil de ­cyborg niet vastpinnen

Sophie van Balen
Schrijver en filosoof

Donna Haraway analyseert de cyborg in een gelaagd manifest dat leest als een roman met te veel personages.

Het cyborgmanifest van de Amerikaanse bioloog en filosoof Donna Haraway is een veelgeprezen en veelgeciteerd werk in uiteenlopende filosofische niches. Het manifest, waarin de schrijver techniekfilosofie verbindt met feminisme, marxisme en postmodernisme, leest als een vlot geschreven roman met een tikkeltje te veel personages.

Haraway voert een strijd met het westerse denken in tegenstellingen: man-vrouw, mens-dier, mens-machine, waarheid-illusie, goed-slecht – al die tegenstellingen lijken volgens haar natuurlijk maar het zijn in werkelijkheid ficties. Kijk bijvoorbeeld naar de tegenstelling man-vrouw; hoe kunnen we daarmee transgenders begrijpen, of mensen die zich man noch vrouw voelen? Steeds duidelijker merken we ook hoe moeilijk het is om mens van machine te onderscheiden. ‘Waarom zouden onze lichamen eindigen bij de huid, of op z’n best andere wezens ingekapseld door de huid bevatten?’ Haraway vindt het ook gevaarlijk om in deze tegenstellingen te denken. Daarin is vaak een van de twee delen superieur (bijvoorbeeld de man en niet de vrouw), waardoor er een hiërarchie ontstaat die allesbehalve op de werkelijkheid is gebaseerd. Hoe gaat Haraway deze manier van denken tegen? Stap één is het afkicken van onze verslaving aan origin stories, vertellingen over het originele exemplaar, zoals Eva voordat ze de appel at of Peter Parker voordat hij gebeten werd door een radioactieve spin (en in Spiderman veranderde). Want deze verhalen suggereren dat er ooit een onschuldige, ongeschonden vrouw was, en ze voeden daarmee het idee dat vrouwen terug moeten verlangen naar die oorspronkelijke onschuld. Oorsprongsverhalen volgen een route van individualisering, afscheiding en autonomie (de keuze om van de appel te eten) tot vervreemding (het vertrek uit het paradijs, de schaamte). Ook over de oorspronkelijke niet-technologische identiteit van de mens vertellen we dit soort verhalen, waardoor we vergeten dat de mens altijd al gebruik heeft gemaakt van hulpmiddelen.   

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden