Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
FM nr. 1/2010

Wereldklassiekers: Candide van Voltaire

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Simone Bassie en Michel Dijkstra

Waarom is er zoveel misdaad, wreedheid en ellende in de wereld? Volgens Voltaires Candide is er geen enkele reden. Het enige wat we kunnen doen, is ons geluk in eigen hand nemen.
 
‘“Wel, mijn beste Pangloss”, zei Candide, “dacht jij toen je opgehangen, opengesneden, afgeranseld en als roeier geplaatst werd nog steeds dat alles goed gaat op de wereld?” “Ik blijf bij mijn mening”, antwoordde Pangloss, “ik ben tenslotte een filosoof. Het past mij niet om op mijn uitspraak terug te komen, omdat Leibniz geen ongelijk kan hebben en omdat de geprestabiliseerde harmonie het mooiste op aarde is, net als de massieve en de subtiele stof.”’

Deze satirische dialoog komt uit Candide van de Franse Verlichtingsfilosoof Voltaire (1694-1778). In dit schotschrift leverde hij felle kritiek op Gottfried Wilhelm von Leibniz (1646-1716). Deze Duitse filosoof probeerde het idee van een goede en volmaakte God met het kwaad in de wereld te verzoenen. Daarbij introduceerde hij het concept ‘beste van alle mogelijke werelden’: God had geen betere wereld kunnen scheppen dan de onze. Vanuit menselijk perspectief lijkt het alsof de wereld vol ellende zit, maar vanuit Gods perspectief kan het kwaad een hoger doel dienen.

Voltaire voert in Candide een gelijknamige, naïeve hoofdpersoon op die door zijn huisleraar, de filosoof dr. Pangloss, geïndoctrineerd wordt met de gedachte dat hij in de best mogelijke wereld leeft. Het hele verhaal vormt een weerlegging van Leibniz’ stelling. Candide groeit op in een Duits kasteel, maar wordt verbannen als hij ontuchtige handelingen verricht met de dochter van de barones: Cunegonda. Vervolgens zwerft hij over de wereld en maakt alle mogelijke rampspoed mee, van natuurrampen tot kannibalisme en van marteling tot schipbreuk, waarbij hij zijn geliefde Cunegonda tot twee keer toe kwijtraakt. Candide bekijkt de wereld echter door de bril van dr. Pangloss en neemt automatisch aan dat alles goed is. Door de filosoof voor hem te laten denken, komt hij op een dwaalspoor terecht. Langzaam zakt hem de moed in de schoenen: ‘“Wat is dat, optimisme?” vroeg de knecht Cacambo. “Ach”, zei Candide, “zo heet de waanzin, vol te houden dat alles goed gaat, als alles verkeerd gaat.”’

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.