Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Wat een mens en een koets met elkaar gemeen hebben

Eens bracht de koning Milinda een bezoek aan de wijze boeddhist Nâgasena. Hij had een hoop vragen, die Nâgasena zó goed wist te beantwoorden dat Milinda zich bekeerde tot het boeddhisme. Weet Nâgasena u ook van zijn wijsheid te overtuigen?

Stel u voor: u brengt een bezoek aan de wijze Nâgasena. Hij groet u:
 
‘Geachte gast, wees welkom. Ik sta bekend als Nâgasena, maar natuurlijk is mijn naam slechts een algemeen bekende term, een gebruikelijke aanduiding. Er is immers geen “zelf” waarnaar die naam verwijst.’
 
U bent met stomheid geslagen. Geen zelf? Wie of wat is Nâgasena dan? Lichaam, gewaarwording, waarneming, gedachte, bewustzijn? Al deze eigenschappen tezamen, misschien?
 
‘Geen van alle is Nâgasena.’
 
Wat dan wel? U vraagt de boeddhist: is er dan nog iets buiten deze eigenschappen?
 
‘Er is niets meer.’
 
Aha! Dan is er geen Nâgasena om te ontdekken. “Nâgasena” is slechts een leeg begrip. Maar met wie ben ik dan in gesprek? U zegt hem: u moet een onwaarheid gesproken hebben! Maar de wijze blijft kalm.
 
‘Geachte gast, de weg hiernaartoe is lang. U bent vast met een koets hier gekomen.’
 
Dat klopt. Vanwaar die vraag? Even verder luisteren.
 
‘Leg mij eens uit: wat is een koets? Is dat de dissel? De spil? De wielen, het skelet, de touwen, de juk, de prikkel? Of anders al deze dingen tezamen?’
 
De koets is geen van alle, en ook niet louter de verzameling van de onderdelen, bekent u.
 
‘Zijn er dan nog andere onderdelen?’
 
Nee, dat evenmin.
 
‘Aha! Dan is er geen koets om te ontdekken. “Koets” is slechts een leeg begrip. Maar wat is dan de koets? U moet een onwaarheid gesproken hebben!’
 
Ik heb geen onwaarheid gesproken, zegt u tegen de wijze. Op basis van al deze dingen spreken we over de algemeen bekende term, de gebruikelijke aanduiding: koets.

‘Heel goed! U hebt begrepen wat de betekenis van “koets” is. En net zo, op basis van alle eigenschappen die we besproken hebben, sta ik bekend onder de algemeen bekende term, de gebruikelijke aanduiding: Nâgasena.’
 
Ah, ik begin het te begrijpen…
 
‘De Boeddha heeft ons het inzicht geleerd: net zoals het woord “koets” wordt gebruikt wanneer alle onderdelen tegelijkertijd aanwezig zijn, zo spreken we over een mens als al zijn eigenschappen er zijn.’
 
Het gebruik van een naam impliceert dus niet dat er ook nog zoiets bestaat als een “zelf”, een permanente individualiteit. Een naam is simpelweg een manier om over de verzameling van mentale en fysieke eigenschappen te praten, die gezamenlijk een mens vormen. Begrepen. Bedankt, Nâgasena!
Wilt u toegang tot alle artikelen van filosofie.nl? Word dan lid.
Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.