Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
25-11-2016

Wanneer weten we écht iets?

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

René Haerkens van den Brand

Je zou denken dat het vrij gemakkelijk is om te bepalen wanneer je iets weet, maar dat is moeilijker dan het op het eerste gezicht lijkt.

We kunnen zeggen dat iemand iets weet – niet louter denkt of gelooft – als er aan een aantal voorwaarden is voldaan: iemand weet iets als hij overtuigd is van iets wat ook echt waar is én hij gerechtvaardigd is in die overtuiging. Oftewel: een persoon, laten we zeggen Smith, weet dat een stelling waar is als:
 
1. De stelling waar is.
2. Smith ervan overtuigd is dat de stelling waar is.
3. Smith gerechtvaardigd is in zijn overtuiging dat de stelling waar is.
 
Stel nu dat de heren Smith en Jones beiden hebben gesolliciteerd naar een baan. Smith heeft goede argumenten om de volgende stelling te poneren:
 
(a) Jones zal de baan krijgen en Jones heeft tien munten in zijn broekzak.
 
Smith gaat hiervan uit omdat de directeur van het bedrijf hem heeft verzekerd dat Jones uiteindelijk gekozen zal worden voor de baan, en omdat Smith tien minuten geleden de munten van Jones zelf nog heeft geteld.
 
Uit stelling (a) volgt de volgende stelling:
 
(b) De man die de baan krijgt, heeft tien munten in zijn broekzak.
 
Smith gaat ervan uit dat (b) waar is op grond van (a), waarvoor hij dus goede argumenten heeft. In dit geval is Smith gerechtvaardigd in zijn overtuiging dat (b) – de man die de baan krijgt, heeft tien munten in zijn broekzak – waar is, op basis van de autoriteit van de directeur en het tellen van Jones’ munten.
 
In feite krijgt Smith de baan, maar dat weet hij nu nog niet. De directeur is op het laatste moment toch nog van gedachten veranderd. En het toeval wil dat Smith óók precies tien munten in zijn broekzak heeft, zonder dat te weten. Stelling (b) is nog steeds waar: de man die de baan krijgt – Smith dus –, heeft tien munten in zijn broekzak. Maar stelling (a) – Jones zal de baan krijgen en Jones heeft tien munten in zijn broekzak –, de stelling waaruit Smith (b) heeft afgeleid, is in feite niet waar. Immers: Jones zal niet de baan krijgen.
 
Wat zien we nu? Aan alle voorwaarden die we aan het begin hebben opgesomd, is voldaan:
 
1. De stelling (b) – de man die de baan krijgt, heeft tien munten in zijn broekzak – is waar: Smith krijgt de baan en hij heeft tien munten in zijn broekzak.
2. Smith is ervan overtuigd dat de stelling (b) waar is: Smith is ervan overtuigd dat Jones de baan krijgt en dat Jones munten in zijn broekzak heeft.
3. Smith is gerechtvaardigd in zijn overtuiging dat de stelling (b) waar is: Smith vertrouwt op de autoriteit van de directeur en heeft persoonlijk Jones’ munten geteld.
 
En toch: ondanks dat aan alle voorwaarden is voldaan, is het niet waar dat Smith weet dat (b) waar is!
 
Smith is er namelijk van overtuigd dat (b) waar is op basis van zijn in feite onjuiste overtuigingen dat Jones de baan krijgt en dat het om Jones’ munten zou gaan. Hij weet niet dat hij zelf de baan krijgt en evenmin dat hij precies tien munten op zak heeft.
 

Kennis

Dit gedachte-experiment is bedacht door de Amerikaanse filosoof Edmund Gettier en is naar hem vernoemd als het ‘Gettier-probleem’. Gettier laat met zijn gedachte-experiment zien dat de tot zijn tijd gangbare opvatting over kennis – je weet iets als je overtuigd bent van iets wat ook echt waar is én je gerechtvaardigd bent in die overtuiging – niet volstaat.
 
Dat brengt ons natuurlijk bij de volgende vraag: wanneer weet iemand écht iets?

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.