Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
07-12-2016

Voorwoord: 'Olijven moet je leren lezen'

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Ellen Deckwitz

Ellen Deckwitz is op 11 december aanwezig bij De verhalenvertellers om te vertellen over het belang van gedichten. 

'Acht regels kunnen de impact hebben van een natuurdocumentaire en actiefilm in één.'


Het schijnt dat meer dan een miljoen Nederlanders en Vlamingen regelmatig gedichten schrijft op vrijwillige basis, dat wil zeggen: buiten de verplichtingen in sinterklaastijd om. Het gaat goed met de poëzieproductie in ons land. Amateurpodia schieten als paddenstoelen uit de grond, er zijn honderden websites waarop mensen hun verzen met de rest van de wereld delen en de Turing Gedichtenwedstrijd ontvangt jaarlijks meer dan tienduizend inzendingen. Al met al kun je zeggen dat we ons suf dichten, wat op zich al een fles champagne waard is. Daarom is het des te vreemder dat er in Nederland en Vlaanderen relatief weinig poëzie wordt gelezen. De gemiddelde oplage van een bundel ligt rond de driehonderd exemplaren en wordt eerder verramsjt dan dat hij uitverkoopt. Ook bij bibliotheken is poëzie het ondergeschoven kind: de meeste bundels worden uiteindelijk afgeschreven en belanden voor vijftig cent in de uitverkoop. Er bestaan in ons land zeker mensen die met hart en ziel van poëzie houden, maar deze groep is, hoe trouw en fanatiek ook, zeer klein.

De verhouding tussen schrijven en lezen is dus behoorlijk scheef. Dat blijkt niet alleen uit verkoop- en leencijfers, maar ook uit gesprekken met potentiële lezers. Als ik aan mijn leerlingen (ik geef poëzieles, zowel op middelbare scholen als op het mbo, hbo en de universiteit) vraag waarom ze niet lezen, zeggen ze dat ze poëzie te vaag vinden. Ze hebben geen idee hoe ze gedichten moeten interpreteren. Sommigen hebben weleens een bundel opengeslagen maar legden het werkje ontmoedigd terug omdat ze er geen snars van snapten.



Ik vermoed dat hier sprake is van onkunde in plaats van onwil. En strikt genomen draagt het huidige literatuuronderwijs op de middelbare school daaraan bij. Het aantal uren Nederlands is de afgelopen jaren al drastisch afgenomen en de meeste lessen worden besteed aan tekstanalyse en brieven schrijven. De weinige tijd die overblijft voor literatuuronderricht wordt eerder aan proza dan aan verskunst besteed. Waardoor sommige jongeren soms nogal griezelige opvattingen hebben over poëzie. Dat een gedicht bijvoorbeeld alles mag betekenen wat je maar wil. Dat songteksten altijd poëzie zijn, hoewel de meeste een slappe herkauwing van common sense zijn.

Wat een misvattingen. En dat terwijl poëzie zo fantastisch is. Ze kan tegelijkertijd grappig én schrijnend zijn, ontroerend én ontluisterend. Acht regels kunnen de impact hebben van een natuurdocumentaire en actiefilm in één. Regels als ‘alles
van waarde is weerloos’ of ‘niet het snijden doet zo’n pijn, maar het afgesneden zijn’ zingen mee met iedere stap die ik zet. In een tijd waarin media en politiek uitblinken in het rondbazuinen van holle frasen, moeten we beter leren lezen, beter leren luisteren naar wat er nou echt wordt gezegd, wat er nou echt staat.



De poëzie is te bijzonder om aan haar lot te worden overgelaten. Gelukkig ben ik niet de enige die zich over de ontlezing opwindt: Anne Vegter, onze Dichter des Vaderlands,heeft in 2016 een succesvolle college-tour gehouden waarin bekende dichters aantoonden dat iedereen gedichten kan lezen en begrijpen. Volgens Vegter is een gedicht een instrument waarmee je je blik op de wereld scherp kunt stellen. Het dwingt je tegelijk naar binnen en naar buiten te kijken.

De college-tour zal in november 2016 worden afgesloten met een groot congres voor docenten Nederlands waarbij het lezen en ontraadselen van gedichten centraal staat, zodat zij het kunnen doorgeven.

De meeste mensen doen echter het liefst iets wat ze al een beetje kunnen. In 2015 bood nrc.next me de kans een reeks artikelen te maken over hoe je gedichten kan benaderen. Een Eerste Hulp Bij Poëzie. Deze stukken heb ik aangevuld en dat resulteerde in dit boekje. Ik zal ingaan op de verschillende technieken die er zijn om een gedicht te begrijpen, hoe je wel en hoe je absoluut niet kan lezen. Ik zal de regels die bij poëzie horen uitgebreid behandelen, misverstanden ontkrachten en leestips geven.
 
Voordat je de vlag uithangt: een kleine waarschuwing is hier wel op haar plaats. Poëzie is niet ongevaarlijk. Ze kan je vrolijk maken, maar ook somber. Verdrietig. Opeens zie je gevoelens verwoord die je eerder niet kon uitdrukken en dus ook niet verwerken.
 
Misschien is poëzie niets voor je, maar dat weet je pas als je haar een kans hebt gegeven, want laten we wel wezen, hoe wist je vroeger dat olijven te eten waren? Of dat een biertje wel lekker kon zijn? Door het gewoon te proberen. Ook gedichten kun je leren eten.

Ellen Deckwitz is op 11 december aanwezig bij De verhalenvertellers om te vertellen over het belang van gedichten. 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.