Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
01-12-2016

Voor eeuwig opnieuw?

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

René Haerkens van den Brand

We zijn erop ingesteld dat momenten komen en gaan: ze vinden plaats en behoren vervolgens voorgoed tot het verleden. Maar wat zouden momenten voor ons betekenen als zou blijken dat we ieder moment in ons leven eeuwig zouden herbeleven?
 
Stel u voor: een demon benadert u met een wel heel bijzondere boodschap.
 
‘Het leven zoals jij dat nu leeft en hebt beleefd, zul je oneindig veel keren opnieuw moeten leven’, vertelt hij u. ‘Er zal niets nieuws in zijn: iedere pijn en elk geluk, elke gedachte en zucht, alles onuitspreekbaar klein of groot in je leven zal naar je terugkeren, allemaal in dezelfde opeenvolging en aaneenschakeling. De eeuwige zandloper van het bestaan wordt immermeer ondersteboven gedraaid – en jij met hem!’
 
Wat zou u doen? Zou u uzelf uit wanhoop op de grond werpen, uw tanden knarsen en de demon – en daarmee natuurlijk zijn boodschap – vervloeken? Of zou u dit lot juist omarmen?
 

Amor fati

Dit vraagstuk heeft de Duitse filosoof Friedrich Nietzsche ons voorgelegd. Als wij ieder moment van ons leven eeuwig herbeleven, verandert het wezen van alle momenten die we meemaken – ons leven – radicaal. Er is dan geen sprake meer van ‘komen en gaan’, maar van ‘komen en eeuwig terugkomen’.
 
Als u dit hoort en de demon zou vervloeken, wordt u waarschijnlijk wanhopig van het vooruitzicht alles steeds maar weer opnieuw door te moeten maken, tot in het oneindige... Elk moment zou voor u zijn betekenis verliezen, omdat de eeuwige terugkeer ervan al het bijzondere eruit haalt. Wat stelt een speciaal moment in uw leven – het behalen van een studie, een bruiloft, de geboorte van een kind – nog voor als u het voor eeuwig herbeleeft? Het leven zou nihilistisch worden: er zou geen waarde meer zijn, geen richting, geen houvast.
 
Als u uw lot daarentegen zou omarmen, dan bereikt u een volgens Nietzsche heel belangrijk ideaal: amor fati, ‘liefde voor het lot’. Het vergt veel om dit idee van wederkeer te verdragen, stelt Nietzsche. Je moet vrij kunnen zijn van moraal: het moment kent geen goed of kwaad meer, het is louter het moment, ontdaan van alle zwaarte. Je moet plezier kunnen halen uit onzekerheid: er is geen god of imperatief meer die je leidt, enkel de eeuwigheid. Ga experimenteren, zegt Nietzsche: alles is met een blik op de eeuwigheid wel om het even, maar tegelijkertijd is daarom ook van alles mogelijk. Je durft zowel de banaliteit van het bestaan in te zien, alsook de kans die dat biedt om er dus van te maken wat je wilt. Je kunt de ruimte benutten om zelf zin en betekenis te scheppen, zonder er weer al te veel geloof aan te hechten. Te midden van alle ernst, zou dit alles u vrolijk kunnen stemmen.
 
Hoe u ook zou reageren: dit gedachte-experiment vraagt u welke betekenis momenten voor u hebben en hoe u ze wilt beleven.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.