Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
18-11-2016

Succesparadox en kwetsbaarheid

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Minke Tromp

Openheid, afstand, zelfkritiek. De deugden die nodig zijn om te denken zijn tevens de eigenschappen die ons kwetsbaar maken: de dingen die ons onderdompelen in tijdelijke onzekerheid en twijfel. Ze vormen de enige weg naar kennis, maar die weg wordt meer en meer als risicovol ervaren – en daardoor liever vermeden.

Dat heeft gevolgen. Want juist wanneer de geest zich door doelgerichtheid vernauwt, is reflecteren het hardst nodig. De gerichtheid op resultaten en doelen die de huidige tijdsgeest kenmerkt, heeft grote gevolgen voor ons denken. Instrumentele rationaliteit grijpt om zich heen en slokt op grote schaal ruimte op - ruimte die we hard nodig hebben om op een open manier na te denken.

Er is moed nodig om niet alleen instrumenteel te denken en strategisch te handelen. Maar laat duidelijk zijn: er is ook moed nodig om niet alleen bezig te zijn met nadenken, of jezelf te vergeten door publieksfilosofie. Er is ook moed nodig om iets te realiseren en in de wereld te zetten. Het vinden van balans daartussen is cruciaal - en de enige manier om aan de succesparadox te ontstijgen.

Durf je stil te staan bij iets waarvan het onduidelijk is wat het je oplevert? Kun je de moed vinden om aandacht te besteden aan gedachten en vraagstukken die niet vanzelfsprekend zijn? Kortom, durf je échte vragen te stellen? Dúrf je te denken?
 
Kwetsbaar zijn is een krachtig middel. Wie kan denken zonder neiging tot zelfbehoud heeft een onafhankelijke geest. Wie durft te spreken zonder zorgen om zijn reputatie, is vrijmoedig. Maar wie durft de waarheid te zoeken wanneer er zoveel op het spel staat? Wie stelt echte ethische vragen wanneer het spannend wordt?

De illusie dat strategisch opereren de enige weg naar succes is, is een illusie die ons telkens weer doet vastlopen. Het ontbreken van ruimte voor mislukking en de grote angst voor gezichtsverlies die daardoor ontstaat, zorgen ervoor dat ons denken op een verregaande manier beperkt wordt. Want juist probéren leidt tot inzicht – en mislukken is daarvoor onontbeerlijk. Bovendien leidt alleen tijdelijk niet-weten tot kennis: als daar geen ruimte meer voor is, dan ontdekken we niets nieuws meer.

Willen beïnvloedt ons denken: het doordringt ons van het idee dat we iets te verliezen hebben. Maar echt denken hoort vrij te zijn van die verantwoordelijkheden en belangen. Zoals Marcus Aurelius schreef: 'Beperk je er niet langer toe de lucht die alles omringt in te ademen, maar denk voortaan samen met het denken dat alles omvat. Want zoals de lucht al wat in staat is tot ademen doordringt, zo verbreidt het denkvermogen zich overal en maakt het zich meester van elk wezen dat in staat is zich ervan te laten doordringen. Er strekt zich een onmetelijke vrije ruimte voor je uit, want je denken omvat het hele universum en je doorloopt het tijdspad van de eeuwigheid.' (Marcus Aurelius, Meditaties, VIII, 54 en IX, 32)

Kortom: juist door het omármen van onze kwetsbaarheid creëren we de voorwaarden voor onafhankelijk denken - voorwaarden die zo hard nodig zijn om tot waardevolle inzichten te komen.
 

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.