Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
14-12-2016

‘Omdat iedereen zichzelf aan allen geeft, geeft hij zich aan niemand’

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.
Alle mensen delen een aanhoudende en rusteloze begeerte naar macht, stelt Thomas Hobbes. Omdat de wereld niet genoeg te bieden heeft om aan ieders verlangen te voldoen, is het gevolg in de natuurtoestand een ‘oorlog van allen tegen allen’.

‘Volgens Hobbes kan de mens inzien dat hij, om zijn leven te behouden, zijn individuele rechten moet opgeven. Hij moet een rem zetten op zijn persoonlijke streven naar macht. Maar dat heeft alleen zin als anderen dat ook doen. Vandaar dat mensen om uit de natuurtoestand te raken een sociaal contract moeten afsluiten waarin ze allemaal hun rechten opgeven. Ze moeten echter ook zorgen dat ze hun verplichtingen nakomen, want: ‘Overeenkomsten zonder de kracht van het zwaard zijn niet meer dan woorden en zijn volstrekt niet bij machte de mensen veiligheid te bieden.’ Er moet dus een macht boven allen staan.’

Volgens Jean-Jacques Rousseau is dat contract van Hobbes echter allesbehalve sociaal. Door zo veel macht op één plaats te houden, ontstaat er een ongelijkheid die de machthebbers gemakkelijk in stand kunnen houden. Dat zag hij duidelijk bij de Franse elite. Daarom stelt Rousseau een écht sociaal contract voor.

‘Waar Hobbes het privébelang uitbesteedt, wil Rousseau het privébelang vermaatschappelijken. Hij onderscheidt de ‘volonté de tous’ van de ‘volonté générale’, de ‘wil van allen’ van ‘de algemene wil’. De eerste is niet meer dan alle afzonderlijke privébelangen bij elkaar opgeteld. Privébelang mag geen rol meer spelen: wie deelneemt aan het echte sociaal contract ‘brengt zijn persoon en heel zijn macht onder de hoogste leiding van de algemene wil’. De staat is geen optelsom van privébelangen, maar juist een collectief opgeven van privébelangen. Voortaan gaat het alleen nog maar om de algemene wil, die ‘streeft naar het behoud en het welzijn van het geheel en van elk deel’. Anders dan bij Hobbes staat de gemeenschap van burgers de soevereiniteit niet af aan een boven haar geplaatste macht. ‘Omdat ieder zich aan allen geeft, geeft hij zich aan niemand’, aldus Rousseau.’

De angst die we terugzien bij Rousseau dat politici zichzelf alleen maar willen verrijken, is volgens Francis Fukuyama van alle tijden. Lees verder in het artikel Politiek is georganiseerd wantrouwen (volledig toegankelijk voor leden).

Wilt u zich verdiepen in Thomas Hobbes? Bekijk dan de Filosoof van de maand-pagina in onze webshop.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.