Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
03-10-2014

IJzeren Lijst 4. A Theory of Justice van John Rawls

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Alexandra van Ditmars

‘Het goede is de bevrediging van een rationeel verlangen’, volgens de Amerikaanse filosoof John Rawls (1921-2002). Hij zorgde in 1971 voor een ommezwaai in de politieke filosofie met zijn boek A Theory of Justice. In dit werk gaat Rawls op zoek naar de principes van een werkelijk rechtvaardige democratie. Hij stelt dat je deze principes kunt vinden door je tijdelijk te hullen achter een ‘sluier van onwetendheid’: je moet even afzien van al je toevallige eigenschappen – zoals geslacht, bezit en talent – en op basis daarvan zoeken naar rechtvaardige uitgangspunten. Rawls betoogt dat je dan op drie principes uitkomt: gelijkheid van rechten, gelijkheid van kansen, en de stelling dat ongelijkheid alleen gerechtvaardigd is als ze in het voordeel is van de zwaksten.

De centrale gedachte in Rawls’  Een theorie van rechtvaardigheid’ is dat rechtvaardigheid onpartijdigheid vereist, en dat je daartoe een onwetende positie moet aannemen. De mens neigt er naar te redeneren vanuit eigenbelang, stelt Rawls. Daardoor valt het niet mee op een eerlijke manier te bepalen wat rechtvaardig is. Ga daarom bij het opstellen van principes van rechtvaardigheid uit van een situatie, waarin je niet weet wat jouw positie in de maatschappij is. Dat klinkt misschien onmogelijk – je kunt immers niet vergeten wie jij bent – maar het lijkt wel degelijk mogelijk stappen terug te doen.

Poker

Stel je voor dat je met iemand aan het pokeren bent. Je hebt net de kaarten geschud en gedeeld, en je tegenstander bekijkt zijn kaarten. Net als jij je kaarten wilt oppakken, zie je dat er tijdens het schudden een kaart op de grond is gevallen. Je stelt voor de kaarten opnieuw te schudden en te delen. Je tegenstander is het hier niet mee eens, en staat erop dat jullie deze hand spelen. Jij snapt niet waarom hij zo moeilijk doet; jullie zijn nog niet aan deze hand begonnen, en poker behoor je met een volledig spel kaarten te spelen.
Maar waarschijnlijk heeft je tegenstander goede kaarten, en wil hij die niet kwijt. Jij stelt hem nu een hypothetische vraag: als jullie vóór het delen regels hadden opgesteld voor als een kaart op de grond zou vallen, dus nog zonder dat jullie beide weten wat voor kaarten jullie zouden krijgen, wat zouden jullie dan hebben afgesproken? Als je tegenstander een beetje redelijk en eerlijk is, moet hij wel inzien dat hij zijn standpunt baseert op de goede kaarten die hij toevallig in zijn hand heeft. Als hij zijn kaarten nog niet had bekeken had hij niet zo moeilijk gedaan, en het ook eerlijker gevonden als de kaarten opnieuw gedeeld werden.
Wat voor dit potje poker opgaat, gaat volgens Rawls op voor de gehele maatschappij. ‘Bepaalde principes van rechtvaardigheid zijn gerechtvaardigd omdat wij het over deze principes eens zouden zijn in een oorspronkelijke staat van gelijkwaardigheid’, schrijft hij. Deze ‘oorspronkelijke positie’ – original position – is een denkbeeldige situatie waarin je je achter een ‘sluier van onwetendheid’ bevindt. Oftewel: je hebt geen idee welke kaarten het leven jou heeft toebedeeld. Hierdoor weet je niet of je man of vrouw bent, welke afkomst je hebt, of je religieus bent of niet, hoeveel bezit je hebt, et cetera. Door gezamenlijk achter deze veil of ignorance de inrichting van onze maatschappij te bespreken, zouden we uitkomen op rechtvaardige uitgangspunten. We doen dat op redelijke gronden, omdat we het eigen belang niet kunnen laten prevaleren; we weten immers niet welke kaarten ons zijn toegevallen. Rawls benoemt hierbij rechtvaardigheid als redelijkheid – justice as fairness – een van de belangrijkste uitgangspunten in zijn filosofie.
 

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.