Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
FM nr. 3/2003

Hoe vrij zijn wij? Het antwoord van Sartre

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Ger Groot

Het meisje spéélt dat ze niet in de gaten heeft dat hij haar wil versieren, de ober spéélt dat hij niets liever doet dan zijn klanten te bedienen. Een vrij mens speelt een rol van iemand - die hij niet is. Treffende observaties van Jean-Paul Sartre in de integrale vertaling van zijn hoofdwerk: Het zijn en het niet.
 
Vele malen moet hij haar al hebben gezien: het meisje dat voor het eerst een afspraakje heeft gemaakt en nu op het terras aan haar tafeltje zit. Tegenover haar de man die zegt dat hij haar geweldig vindt. Hij weet dat zij dat graag hoort en als beloning gedachteloos haar hand laat strelen. Maar hij weet ook dat die gedachten terugkomen wanneer hij verder gaat. Dan versteent haar hand en trekt ze deze verontwaardigd terug.

Misschien is hij zelf ooit die man geweest. Maar nu beschrijft hij met borende objectiviteit wat hij haar ‘kwade trouw’ noemt. Willen-weten en niet-willen-weten: dat is de spil waaromheen haar strategie draait. Zo geniet ze van een vleug erotiek, zonder de vluchtweg af te sluiten voor een ál te hete aandrang. Zij is dubbelhartig en hij veroordeelt haar erom.

Jean-Paul Sartre was een strenge leermeester toen hij zijn hoofdwerk Het zijn en het niet schreef en het terrasmeisje was een van zijn slachtoffers. Er zouden er meerdere volgen. De kelner in hetzelfde café bleek al even dubbelzinnig in zijn nét te gedienstige bediening, maar hem viel Sartre er minder hard om. Dat hij eerder speelde kelner te zijn dan met zijn beroep samen te vallen, pleitte eerder voor hem. Achter zijn robotachtige gebaren bleef hij zichzelf: een vrij mens die een rol moet vervullen maar deze niet is.
 
Zo vergaat het ons tenslotte allemaal, net zoals ieder van ons de ervaring kent door een park te lopen en de blik te kruisen met een onbekende die hem tegemoet komt, en door een zeker onbehagen te worden bevangen. Rampzaliger is ons lot wanneer we loerend door een sleutelgat betrapt worden in de gang van een hotel. Wat in het park een direct weer vervliegend crisismoment was, wordt nu een doodsstrijd. Hoe de blik te weerstaan van wie mij ziet en weet wie hij voor zich heeft: een jaloerse echtgenoot?

Warmbloedige wezens
Die voorbeelden liggen als kleine herkenningsmomenten verstrooid over het betoog van Het zijn en het niet. Ze moeten in belangrijke mate aan het succes van het boek hebben bijgedragen. Aan de wijsgerige exposés daarin kan het niet gelegen hebben. Wie onvoorbereid aan het boek begint, wordt vanaf de eerste bladzijde geconfronteerd met filosofische discussies die doen duizelen.

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.