Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
FM nr. 9/2010

Historisch profiel: Thomas Hobbes & de Leviathan

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Anna Luyten

Mensen zijn jaloers, wantrouwend en trots, vond de Engelse filosoof Thomas Hobbes. Daarom leven we in een wereld vol onenigheid. Alleen een sterke staat of zelfs een tiran kan daar een eind aan maken.

Op Goede Vrijdag 5 april 1588 hoorde de zwangere vrouw van de dominee in de straten van het Engelse Westport een gerucht: ‘De Spaanse Armada komt!’ In het voorjaar van 1588 leefde het Engelse volk in grote angst voor de dreiging van de komst van de vloot van de Spaanse koning Filips II, die de naam had onoverwinnelijk te zijn. De vrouw van de dominee, die het thuis al niet makkelijk had, kreeg vroegtijdig barensweeën. Thomas Hobbes werd geboren. ‘Die dag gaf mijn moeder het leven aan een tweeling: ikzelf en de angst’, zei Thomas Hobbes later. Hobbes ging de geschiedenis in als de man die te midden van de grote paniek in staat is stil te blijven staan en op zoek te gaan naar principes. In tijden van burgeroorlog ontwikkelde hij een op wetenschappelijke principes gebaseerde politieke filosofie. Want niet alleen zijn geboorte werd bepaald door angst. Hobbes leefde in een tijd van burgeroorlogen, die in Engeland tussen 1639 en 1651 wreed en heftig woedden.

Vrees voor de dood, wantrouwen in de ander en behoefte aan veiligheid vormen de grondslag van Hobbes’ denken over de beschaving en de staat. Zijn tijd was er een van opkomend materialisme en kapitalisme, en van religieus fanatisme. Het denken van Hobbes brengt daarin rust.

Zijn gedachten over de mens werden vooral beïnvloed door de vele ontmoetingen die hij had met de natuurwetenschappers van zijn tijd. Hobbes verwerpt dan ook het idee dat de mens en de politiek afhankelijk zouden zijn van een goddelijke autoriteit. Hij ontleende zijn begrippenkader aan de natuurwetenschap van Galilei, een man voor wie hij veel bewondering had. Hij ontmoette hem tweemaal toen hij door Europa reisde als huisleraar van de familie Cavendish.
Hij kende de werking van het hart even goed door zijn passie voor het theater (hij vertaalde als tiener al Medea van Euripides) als door gesprekken met zijn goede vriend William Harvey, de ontdekker van de bloedsomloop. Hij werd de lievelingssecretaris van de filosoof Bacon, die hem al wandelend zijn gedachten dicteerde. Als veertiger raakte Hobbes gefascineerd door de geometrie en de manier van bewijsvoering van Euclides. Hij was zelfs bezeten door wetenschap: hij zocht het intellectuele gezelschap van Spinoza, Hugo de Groot, Descartes, Leibniz. En op een geometrische manier, met axioma’s, zou hij zijn politieke filosofie schrijven.
 

Zeemonster

Terwijl hij in Parijs in een soort ballingschap leefde, begon hij zijn opvattingen over politiek neer te schrijven. Eerst in het Latijn, daarna in het Engels. Het resultaat was zijn boek Leviathan, een titel die verwijst naar een Bijbels zeemonster. In 1651 werd het boek gepubliceerd, in Engeland. Eind 1651 keerde hij naar zijn vaderland terug; de burgeroorlog was voorbij, het geschrift geschreven.

Nog altijd is zijn Leviathan actueel. Hobbes oefende kritiek uit op een te grote macht van religie in een staatsbestel. Hij zag hoe het individualisme in zijn tijd ontstond door de eerste vormen van kapitalisme. En het begrip ‘veiligheid’ staat zo centraal in zijn mens- en staatsvisie dat het verplichte literatuur zou moeten zijn voor het nieuwe kabinet.

Hobbes kreeg voor- en tegenstanders wegens zijn ‘godslasterlijk’ geschrift. Een van zijn steunpilaren was Spinoza. Abraham van Berkel, die in 1667 de Nederlandse vertaling van Hobbes’ Leviathan publiceerde, was lid van de Amsterdamse ‘kring’ van Spinoza.

Verder lezen?



Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.