Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Het moderne leven: rijk aan belevenissen, arm aan ervaringen

In onze tijd lijken we collectief te lijden onder tijdgebrek, vanwege de haast waarmee wij ons door het leven spoeden. Volgens de Duitse filosoof Hartmut Rosa moeten we een nieuw antwoord vinden op de vraag naar het goede leven.

‘Grofweg zijn er twee soorten tijdservaring. Je kunt ’s ochtends wakker worden in Berlijn, op het vliegtuig stappen naar Parijs, daar lunchen en dan doorreizen naar de Rivièra om er ’s avonds op een terrasje te zitten. Als je die nacht in bed stapt, zal het voelen alsof je al dagen van huis bent. Een aangenaam doorgebrachte tijd vliegt voorbij en levert als het ware een “lange” herinnering op. Het omgekeerde kent ook iedereen: dat de tijd veel langer lijkt te duren dan in werkelijkheid het geval was. Als jij hier een kwartier op mij had moeten wachten, dan was de tijd voorbijgekropen. Maar neem nu de televisie. Als je ’s avonds laat twee uur zit te zappen, verveel je je niet. Toch zul je achteraf het gevoel hebben dat het vijf minuten waren. Zou je de hele dag televisiekijken, dan zou je ’s avonds nog stééds het gevoel hebben dat je net bent opgestaan. Ik noem dat een kort-kortpatroon van de tijd: de tijd verloopt in je beleving snel, maar krimpt in je herinnering. Dat zijn tijdservaringen die onze voorouders nauwelijks kenden.’

Rosa stelt dat wij toegaan naar een leven vol kort-kortpatronen, waarin de tijd heel snel gaat en het rendement óók heel vluchtig is. Een kort-kortpatroon leidt tot een vervreemde manier van in de wereld staan, een verlies van contact met de wereld om je heen.

‘Met zijn stelling borduurt Rosa voort op het onderscheid dat de Duitse cultuurfilosoof Walter Benjamin in de vorige eeuw al maakte tussen ervaringen en belevenissen. ‘Ervaringen resoneren in ons, raken ons, vormen ons, veranderen ons, zullen we ons blijvend herinneren. Belevenissen zijn veel oppervlakkiger. Het moderne leven neigt ernaar rijk te zijn aan belevenissen en arm aan ervaringen.’ Ook een aandoening als burn-out is volgens Rosa een gevolg van onze vluchtige manier van leven. ‘Die is in mijn ogen niet het gevolg van te veel of te hard werken. Hoe ontstaat een burn-out? Je doet je werk, je hebt mensen om je heen, je hebt een huis. Maar op een of andere manier verliest de wereld alle betekenis. Ze laat je koud, je krijgt er geen grip meer op, geen contact meer mee. Een burn-out is een extreme vorm van vervreemding.’

Rosa’s antwoord op de moderne vervreemding is resonantie: een diepe verbondenheid met de wereld om je heen. Lees verder in het artikel Hartmut Rosa: ‘Ook ik leid natuurlijk een haastig leven’ (volledig toegankelijk voor leden).
Wilt u toegang tot alle artikelen van filosofie.nl? Word dan lid.
Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.