Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
11-11-2016

De plank van Carneades, zelfverdediging of moord?

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Coen Krimpenfort

Soms is het niet eenvoudig om een onderscheid te maken tussen moord en zelfverdediging. Dat laat ‘de plank van Carneades’ zien, een gedachte-experiment van Carneades van Cyrene, een Griekse scepticus uit de Oudheid (213-128 v.Chr.).  Een toelichting aan de hand van drie scenario’s.  

Scenario 1:
Stelt u zich twee schipbreukelingen voor: Anton en Bernard. Beide schipbreukelingen liggen in het water op open zee, ze zullen verdrinken als ze niet snel een stuk drijfhout vinden om zich aan vast te houden. Het schip waar Anton en Bernard mee zijn gaan varen is volledig gezonken op een enkele plank na die nog in het water dobbert. Deze plank kan slechts het gewicht van één persoon dragen. Anton zwemt naar de plank toe en duwt Bernard weg van de plank waardoor hij verdrinkt. Anton wordt later opgepikt door een ander schip waarna vervolgens het lot van Bernard duidelijk wordt voor de bemanning aan boord.

Was het moreel acceptabel voor Anton om Bernard van de plank weg te houden? Wat moeten de bemanningsleden van het andere schip doen? Moeten zij Anton opsluiten omdat hij schuldig is aan moord? En, in het geval dat er daadwerkelijk een rechtszaak zal komen, kan Anton zijn daad dan verantwoorden als een vorm van zelfverdediging? Stel we definiëren zelfverdediging als ervoor zorgen dat een ander jou niet de middelen ontkent om te kunnen overleven, dan geldt het gedrag van Anton als een vorm van zelfverdediging. Veel mensen zullen de daad van Anton daarom ook als moreel toelaatbaar zien. Het is moreel gezien niet vereist dat je je eigen leven opgeeft om een ander te laten overleven.

Scenario 2:
Maar stel nou dat Bernard de plank als eerste had gevonden en Anton de plank vervolgens had ingepikt. Maakt het voor de situatie moreel gezien een verschil als Bernard als eerste de plank had gevonden? Dit is al een moeilijkere vraag. Zou Anton in de rechtszaal in dit geval een beroep kunnen doen op zelfverdediging? Hij was immers gestorven als hij niet de plank van Bernard had afgepakt. Als we onze vorige definitie hanteren is dit ook een vorm van zelfverdediging.

Scenario 3:
Stelt u zich nu een situatie voor waarbij Anton een harttransplantatie nodig heeft. Als Anton geen harttransplantatie krijgt is hij binnen een week dood. Helaas voor Anton staat hij op de wachtlijst en zal het nog minimaal een jaar duren voordat er een hart beschikbaar is. Om toch aan een hart te komen steelt Anton op een nacht het hart van Bernard en laat het transplanteren in zijn eigen lichaam. Nadat de autoriteiten er zijn achter gekomen waar het hart vandaan kwam wordt Anton aangeklaagd voor moord. Anton kan wederom zeggen dat hij slechts bezig was met zichzelf te verdedigen, hij was gestorven als hij het hart niet had gestolen.

Intuïtief gezien lijkt scenario 1 het meest op zelfverdediging van de drie scenario’s. Bij scenario 2 is het minder duidelijk of er sprake is van moord of zelfverdediging. Scenario 3 lijkt een duidelijk geval van moord. Maar als bij scenario 3 sprake is van moord, waarom is dat dan niet zo bij scenario 1 & 2? Wat dit gedachte-experiment laat zien is dat het soms moeilijk is om te bepalen wat moreel toelaatbaar is en dat een vanzelfsprekende grens tussen moord en zelfverdediging niet te vinden is.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.