Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

De scan van Damocles

Babs van den Bergh, weduwe van voormalig Denker des Vaderlands René Gude, over de dood van haar man, en over de dood van ons allen. Haar vraag: kom je in opstand of omarm je je lot?

Het verschil tussen langzaam sterven en plotsklaps dood zijn werd ons – René en mij – schril duidelijk in de zomer van 2014. Een dag nadat we voor de laatste keer bij de oncoloog waren geweest, met wie we samen hadden besloten dat er geen behandelingen meer zouden volgen en dus dat het einde onverbiddelijk zou naderen, stortte de MH17 neer. De scan van Damocles – zoals we de gevreesde laatste scan van zijn longen noemden – was gemaakt en geïnterpreteerd, en wij probeerden dat tot ons te laten doordringen. Plotseling vielen er bekenden en vrienden van geliefden uit de lucht. Voor hen geen enkel reflectiemoment op het eigen sterven. Voor de achterblijvers een totale shock. Voor ons bleken er nog maanden te gaan. Daar hoopten we op dat moment erg op – en die kregen we gelukkig ook. De slachtoffers van de MH17 zijn gelukkig zeldzame slachtoffers. Over het algemeen sterven we tegenwoordig langer dan vroeger. Langer leven, langer sterven.

Mijn stelling – in het verlengde van Renés uitingen daarover – is dat niet je eigen sterven het overdenken waard is, maar het sterven van anderen. Das Sterben der Anderen – dat had de titel moeten zijn van dit verhaal.

Mijn tweede stelling is dat langer sterven eerder een zegen is – ook al moeten we misschien nog leren er beter mee om te gaan – dan kort, onverwacht, plotseling sterven. Dat heeft met punt één te maken, want het is vooral beter voor de omstanders.

Mijn derde stelling is dat we het sterven, omdat het een deel van het leven is, maar beter als ons lot kunnen omarmen dan ertegen in opstand komen. Het is nu eenmaal onontkoombaar.

Deze stelling heeft alles te maken heeft met een kentheoretische en metafysische positie ten opzichte van de dood. Het eigen sterven mag dan misschien absurd zijn, maar de sterfelijkheid van de ander is een gegeven waar je in dit leven niet omheen komt. Mogelijk ga ik daarmee sterk in tegen het filosofische idee dat leren sterven leren leven is. Toch sluit ik me graag aan bij Epicurus: als wij er zijn, is de dood er niet; als de dood er is, zijn wij er niet. Over het dood-zijn kunnen we niets weten, dus kunnen we er het best sceptisch over zijn.

Waartoe we ons moeten verhouden, is wat de dood hier betekent voor ons achterblijvers. We kennen het grote ophouden, het stoppen van contact, van gesprek, aanraking, lichamelijke warmte, leven. We ervaren de abruptheid, de radicaliteit en onomkeerbaarheid ervan. Daarmee moeten we leren leven. Leven is intrinsiek een sociale aangelegenheid. Sterven dus ook.

Verder lezen? Zie 'De scan van Damocles' (volledig toegankelijk voor leden).
Wilt u toegang tot alle artikelen van filosofie.nl? Word dan lid.
Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.