Log in




Wachtwoord vergeten
Log in | Word lid | Service

Filosofie.nl

Filosofie Abonnement
05-06-2018

#5 Als je onschuldig veroordeeld bent, kun je toch een herziening krijgen?

Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Ton Derksen
Columnist filosofie.nl

Het is heel beroerd als je onschuldig veroordeeld bent, maar gelukkig — zo dacht ik — kun je in een rechtsstaat als de Nederlandse een herziening krijgen. Bij de Hoge Raad, bij de hoogste en meest wijze rechters, krijg je de gelegenheid om met een duidelijk argument aan te tonen dat je onschuldig bent. Lucia de Berk zat ten onrechte vast, maar na zes jaar kwam ze op basis van een nieuwe analyse, uit de gevangenis.
 
Gezaghebbende juristen erkennen de realiteit van ten onrechte veroordeelde mensen. Ze tonen ook groot medeleven met zulke pechvogels. Fokkens, ex-procureur-generaal bij de Hoge Raad, zei bijvoorbeeld: ‘Als je onschuldig bent en wordt veroordeeld voor moord, is dat een van de ergste dingen die je kan overkomen’, en ex-president van de Hoge Raad, Corstens vond dat het ‘moeilijk te verdragen is dat iemand een straf moet uitzitten, terwijl achteraf blijkt dat de rechterlijke uitspraak op een vergissing berust.’ Met zoveel compassie verwacht je dat de herzieningsprocedure door deze gezagheb­bende juristen omarmd wordt.
 
De eerste teleurstelling is dat weliswaar de mogelijkheid wordt onderkend, maar dat in de praktijk alles in het werk wordt gesteld om te voorkomen dat iemand via een herziening vrijkomt. De vijf succesvolle herzieningen (van moord) sedert 1980 spreken boekdelen, zeker wanneer je die vijf vergelijkt met het aantal herzieningen in beschaafde landen zoals Noorwegen, Schotland en Engeland. Daar is het aantal, in verhouding, 8 tot 15 keer zo groot.
 
De Nederlandse wetgever stelt zware eisen aan een herziening. Een goed argument dat het (hoogst)waarschijnlijk maakt dat de veroordeelde onschuldig is, is niet genoeg. De veroordeelde moet een novum aanbieden, een nieuw feit dat de rechter niet kende en ten aanzien waarvan het ernstig vermoeden bestaat — zo heet dat — dat als het veroordelend hof dat nieuwe feit gekend zou hebben, het hof tot een ander oordeel zou zijn gekomen. Deze restrictie heeft niets met waarheidsvinding te maken. Ze beschermt alleen de rechter. Het geeft niet of hij de voor hem liggende argumenten niet heeft begrepen. Het doet er ook niet toe dat hij de feiten niet gekend heeft, omdat de wet van de illusie uitgaat dat de rechter het hele dossier kent.
 
De Nederlandse wetgever stelt dus zware eisen aan een herziening, en de Hoge Raad maakt die eisen alleen nog maar zwaarder. Het is namelijk de Hoge Raad die bepaalt of het hof door de nieuwe, door de verdediging aangedragen feiten van oordeel zou zijn veranderd, en de ervaring leert dat de Hoge Raad niet scheutig is met erkenning van een herziening. In de praktijk heeft het novum nog het meest van een hoepel waardoor de veroordeelde moet springen, en een knorrige Hoge Raad beoordeelt of er met succes door de hoepel is gesprongen.
 
Vanwaar deze restrictie? Het antwoord is dat de Hoge Raad in elke herziening als een bedreiging voor onze rechtsstaat ziet. Het rechts­verkeer vereist dat er een eind komt aan het procederen. De burger weet dan waar hij aan toe is. De samenleving kan dan verder. Een succesvolle herziening heeft bovendien als serieuze bijwerking — zo menen vele topjuristen — dat het vertrouwen in rechters wordt ondermijnd. In een rechtsstaat, die uiteindelijk op vertrouwen is gebaseerd, is dat hoogst ongewenst. Bovendien leidt zo’n herzieningsprocedure er maar toe dat misdadigers een gratis gokje gaan wagen. Advocaat-generaal Knigge — maar ik hoorde het argument ook van een rechter — ziet hier een verantwoordelijkheid voor de verdachte. Die verdachte had ‘zijn argumenten maar tijdig naar voren moeten brengen om zo te voorkomen dat de rechter dwaalt’.[1] Als de verdachte zijn kansen niet heeft gegrepen, heeft hij zitten slapen. Er is nog een heel praktisch argument tegen een ruime herzieningsprocedure: het leidt tot extra werk voor de Hoge Raad die toch al zo overladen is.
 
De angst voor een herziening moet wel heel groot zijn, want dit zijn allemaal argumenten van niks. Hoezo is de rechtszekerheid in gevaar wanneer van al die 200.000 jaarlijkse strafrechterlijke ­uitspraken in Nederland er enkele zouden worden herzien? En waar is de rechtszekerheid voor de onschuldige gevangene? Voor hem is er onrecht-zekerheid. En over die dreigende werkdruk: wanneer is werkdruk een reden om gemaakte fouten niet te herstellen? We aanvaarden toch ook niet het excuus van een keukenleverancier die er een rotzooitje van gemaakt heeft, dat hij het te druk heeft om de fout te herstellen? En het opvoedkundige verwijt dat de verdachte zijn argumenten maar tijdig naar voren had moeten brengen, is bepaald unfair. Het gaat voorbij aan de realiteit dat verdachten veelvuldig veroordeeld worden omdat de rechter de naar voren gebrachte argumenten niet heeft begrepen. Ofwel doordat de rechter door deskundigen en het OM is misleid, ofwel doordat de verdediging niet alle stukken krijgt, ofwel doordat iedereen inclusief de advocaat bepaalde cruciale uitspraken uit het dossier over het hoofd heeft gezien.
 
Ten slotte: de angst dat regelmatige herzieningen (dus toegegeven fouten) het vertrou­wen van de samenleving in het gezag van de rechter aantasten, is onjuist. In Engeland is de herzieningsprocedure bij de Hoge Raad weggehaald omdat ook de Engelse Hoge Raad te grote moeite had fouten te erkennen. Die procedure is nu ondergebracht bij een van het officiële rechtssysteem onafhankelijke commissie, de Criminal Cases Review Commission, de CCRC, met juristen én wetenschappers. De aanvan­kelijke koudwatervrees dat het vertrouwen in de rechtsstaat door onderkenning van fouten zou verdwijnen, bleek ongegrond. Het tegendeel bleek waar. Het vertrouwen nam toe. Waar wachten we op?

[1] Vordering in zake Lucia de B. p. 15.

Welkom op filosofie.nl!

Speciaal voor nieuwe bezoekers selecteerden wij negen inspirerende artikelen. Lees waarom onderzoek naar geluk niet deugt, zes soorten vervreemding op de werkvloer, hoe Socrates de opkomst van Trump al voorspelde, en meer...

Lees meer
Ik lees graag later

Als u hier uw e-mailadres achterlaat, dan sturen wij het kennismakingsdossier naar u toe. U kunt het dan op ieder gewenst moment lezen.