Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.

Hoe begin je opnieuw als je alles hebt achtergelaten?

Onzichtbare Grenzen

Syriër Alaa Jnaid moest zijn thuisland ontvluchten. 'Omwille van mijn toekomst, moet ik het verleden loslaten', zegt hij. Maar bestaat er zoiets als een nieuw begin en welke plek verdienen zijn herinneringen van toen in zijn leven van nu? 'Opnieuw beginnen betekent niet dat je radicaal met het verleden moet breken.'
 

De dokter en mijn vrienden vertelden me dat ik al mijn herinneringen moest vergeten. Ik begon dat te doen, maar ik besefte dat ik niet alles wil vergeten. Het zijn mijn ervaringen, het is mijn leven. Sommige dingen vergeet ik bewust, maar de belangrijke dingen, mijn ervaringen, zou ik niet willen vergeten. Die ervaringen hebben een nieuw persoon gecreëerd.

Alaa Jnaid vluchtte uit Syrië, en dacht een nieuw leven te kunnen beginnen in Nederland. Maar zijn herinneringen kwamen met hem mee, en hij merkte dat zijn hoofd, hart en ziel nog steeds in Syrië waren. Alleen zijn lijf was hier.

Kunnen we ooit opnieuw beginnen? In het boek Tijd noemt de Duitse filosoof Rüdiger Safranski een belangrijke voorwaarde om dat te laten slagen: vertrouwen. Zonder vertrouwen dat de komende tijd veelbelovend is, kan de mens niet opnieuw beginnen. En het paradoxale is, dat je daartoe eerst een stap moet zetten. Vertrouwen bouw je pas op, als je begint en merkt dat je niet valt. Safranski vergelijkt dit met een brug over een afgrond, die pas wordt geslagen als je erover heen loopt.

Maar hoe kan je voldoende vertrouwen hebben om een stap te zetten, als je een oorlog hebt meegemaakt en opnieuw moet beginnen in een land dat je niet kent? De arts en vrienden van Alaa vertelden hem dat hij het verleden moest vergeten. Maar vergeten is geen activiteit, het is eerder iets dat je overkomt.

We staan er onvoldoende bij stil hoe ontworteld een vluchteling eigenlijk is, stelt de Tilburgse rechtsfilosoof Nanda Oudejans. Vluchtelingen hebben meer verloren dan een huis – ze zijn een thuis kwijt, een eigen plek. Een dergelijke plek is nauw verbonden met identiteit en veiligheid. Het is moeilijk om een eerste stap te zetten, als je je niet veilig voelt en niet meer weet wie je bent. 

Oudejans gebruikt bij vluchtelingen dan ook liever het woord ‘ontvangst’ in plaats van ‘opvang’. Het is het verschil tussen dulden en welkom heten. Tussen eerste hulp en iemand de ruimte bieden opnieuw te wortelen. Wat daarvoor nodig is, is solidariteit. We moeten solidair zijn met degenen in de samenleving die zijn buitengesloten.

Het ligt dus mede aan ons of Alaa weer echt opnieuw kan beginnen. Geven we hem ruimte en kansen? Opnieuw beginnen betekent overigens niet dat je radicaal met het verleden moet breken. Het verleden maakt je tot wie je bent – maar wie zich veilig voelt, is in staat om herinneringen te transformeren. Je hoeft geen slaaf te zijn van slechte herinneringen; ze kunnen zelfs kracht geven.

Alaa: ‘Het zijn slechte herinneringen, en toch hou ik ze bij me, omdat ze me eraan herinneren dat ik sterk ben.’

Afgelopen maandag deelde Alaa bloemen uit op het centraal station in Amsterdam. ‘Ik wil geen geld. Ik wil dat mensen weten wat er in Syrië gebeurt,' zegt hij hierover in Vrij Nederland.
Wilt u toegang tot alle artikelen van filosofie.nl? Word dan lid.
Met deze knop kunt u, als u lid bent, artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier voor uw abonnement op maat.