Log in

Wachtwoord vergeten?

Word lid Log in Contact

Filosofie.nl

vrijdag 23 maart 2018

​3 lessen van de Griekse goden

Florentijn van Rootselaar
Filosoof, journalist, schrijver

Filosofen blijven terugkeren naar de figuren uit de klassieke mythologie. Daarin vonden ze archetypen die nog steeds actueel zijn.

 

Chaos, Gaia en de klimaatcrisis

Het begin van de aarde was bepaald niet paradijselijk – als we de klassieke schrijvers moeten geloven. Het begon met de duistere Chaos, waaruit al snel de even duistere Gaia of Aarde werd geboren. Deze god  was berekenend en manipulatief; ze liet haar kinderen  haar vuile klusjes opknappen.

Gaia werd nogal heftig bemind door haar kind Ouranos – de hemel, die zich om haar heen had gekruld zodat hun kinderen niet uit haar binnenste konden komen. Op Gaia’s verzoek castreerde hun zoon – de titaan Kronos – zijn vader, waarop die naar boven vluchtte. Uit het vele bloed dat vloeide zouden vele goden geboren worden.

Door de vlucht van Ouranos was er voor het eerst ruimte voor het leven. Sterker nog: er was voor het eerst zoiets als ruimte. Nu was het leven niet langer tot stilstand veroordeeld – in die ruimte konden de goden en later de mensen handelen. Er was plek voor oorlogen, en voor liefdesgeschiedenissen.

Al die avonturen vonden plaats in de tijd, de ene handeling volgde de andere op. Daarom was met de geboorte van de ruimte ook de tijd ontstaan. Dankzij de daad Gaia’s zoon, die niet toevallig Kronos heette, was er voor het eerst een chrono-logie.
 
Vele eeuwen later. De hippietijd. Gaia werd in de hippiewereld al snel het icoon voor moeder aarde, voor een groene harmonie. Ten onrechte, zo blijkt als je het bekendste verhaal over Gaia – dat van Hesiodus – goed leest. Gaia is allesbehalve  harmonieus, ze is even chaotisch als Chaos.
Juist daarom stelt de Franse denker Bruno Latour voor om Gaia te beschouwen als het beeld van de aarde in een tijd van klimaatcrisis. De natuur is niet meer de rustige achtergrond voor onze handelingen, ze is aanweziger dan ooit. Onze activiteiten hebben haar wakker geschud.
Jarenlang leek de natuur, de wereld, een onveranderlijk decor voor onze handelingen. We gebruikten haar, we haalden er onze grondstoffen uit, we zagen haar als de fraaie achtergrond voor een wandeling. Ze was ook een oneindig groot depot voor al onze afvalstoffen. Ze nam geduldig de emissie op van onze fabrieken, van onze auto’s, van onze designfornuizen – zonder dat ze veranderde.

Dat geduld is op. De aarde praat terug. Ze verandert. We zouden zelfs een nieuw geologisch tijdperk betreden hebben door al die overspannen menselijke activiteiten: het antropoceen, de tijd waarin overal op aarde sporen van de mens te vinden zijn. Daarmee is de natuur niet langer de onveranderlijke achtergrond voor onze wereldgeschiedenis. Ze is zelfs historisch, veranderlijk geworden – er blijkt zoiets te zijn als een geohistorie. Gaia is terug.

Verder lezen?

In een tijd waarin autoriteit, waarheid en het publieke debat onder druk staan kan filosofie met heldere analyses richting geven. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste verhalen over filosofie. Steun ons door lid te worden voor maar € 4,99 per maand. U krijgt daarmee toegang tot alle artikelen uit Filosofie Magazine en Wijsgerig Perspectief plus exclusieve achtergrondartikelen, interviews en portretten. Of bestel de losse editie na.

InloggenLid Worden